वाणिज्य बैंकहरूमा गैरबैंकिङ सम्पत्ति थुप्रिने क्रम बढ्दै गएको छ । अर्थतन्त्रमा देखिएको सुस्तता, घरजग्गा कारोबारमा आएको मन्दी तथा कर्जाको धितो बिक्री हुन नसक्दा बैंकहरूको स्वामित्वमा यस्तो सम्पत्ति बढ्दै गएको हो ।
नेपाल राष्ट्र बैंकको तथ्यांकअनुसार चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को भदौसम्म २० वटा वाणिज्य बैंकको कुल गैरबैंकिङ सम्पत्ति ४७ अर्ब ६९ करोड ५९ लाख रुपैयाँ पुगेको छ ।
गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा बैंकहरूको गैरबैंकिङ सम्पत्ति ४२ अर्ब ९१ करोड ५ लाख रुपैयाँ रहेको थियो । यसअनुसार एक वर्षको अवधिमा गैरबैंकिङ सम्पत्ति ४ अर्ब ७८ करोड ५४ लाख रुपैयाँले बढेको छ । प्रतिशतका आधारमा यस्तो वृद्धि ११.१५ प्रतिशत हो ।
बैंकहरूले कर्जा असुलीका लागि धितो लिलामी गर्ने क्रम जारी राखे पनि बजारमा खरिदकर्ताको अभाव र घरजग्गा कारोबारमा आएको सुस्तताका कारण अपेक्षित रूपमा सम्पत्ति बिक्री हुन नसकेको देखिन्छ ।
बैंक तथा वित्तीय संस्थाले ऋणीलाई कर्जा प्रवाह गर्दा घरजग्गा, भवन तथा अन्य सम्पत्ति धितोका रूपमा लिने गर्छन् । ऋणीले निर्धारित समयमा कर्जा र ब्याज भुक्तानी गर्न नसकेमा बैंकले धितो लिलामी गरेर आफ्नो रकम असुल गर्ने प्रक्रिया अघि बढाउँछ । तर, पटक–पटक लिलामी गर्दा पनि धितो बिक्री हुन नसकेमा बैंकले त्यस्तो सम्पत्ति आफैं सकार्नुपर्ने अवस्था आउँछ । यसरी बैंकको स्वामित्वमा आएको घरजग्गा तथा अन्य धितोलाई गैरबैंकिङ सम्पत्तिका रूपमा गणना गरिन्छ ।
गैरबैंकिङ सम्पत्ति बढ्नु बैंकका लागि चुनौतीपूर्ण मानिन्छ । बैंकको मुख्य व्यवसाय निक्षेप संकलन गरी कर्जा प्रवाह गर्ने र त्यसबाट ब्याज आम्दानी गर्ने हो । तर, कर्जा असुल हुन नसकेपछि धितोका रूपमा रहेको सम्पत्ति बैंकको स्वामित्वमा आउँदा त्यसबाट नियमित ब्याज आम्दानी प्राप्त हुँदैन । साथै, सम्पत्ति व्यवस्थापन, संरक्षण र बिक्रीका लागि थप समय तथा स्रोत खर्चिनुपर्ने हुन्छ । यस्तो सम्पत्तिमा जोखिम व्यवस्थापनका लागि शतप्रतिशत रकम प्रावधानमा राख्नुपर्ने व्यवस्था रहेकाले बैंकको नाफा तथा वित्तीय सूचकमा समेत दबाब पर्न सक्छ ।
हिमालयन बैंकमा सबैभन्दा धेरै सम्पत्ति
राष्ट्र बैंकको तथ्यांकअनुसार गैरबैंकिङ सम्पत्तिको आकारका आधारमा हिमालयन बैंक पहिलो स्थानमा रहेको छ । गत वर्षको भदौमा बैंकको यस्तो सम्पत्ति ५ अर्ब ८४ करोड १५ लाख रुपैयाँ रहेकोमा चालु वर्षको सोही अवधिमा ९.७४ प्रतिशतले बढेर ६ अर्ब ४० करोड ९१ लाख रुपैयाँ पुगेको छ ।
त्यस्तै, नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंकको गैरबैंकिङ सम्पत्ति उल्लेख्य रूपमा बढेको छ । गत वर्ष ३ अर्ब ८२ करोड २० लाख रुपैयाँ रहेको यस्तो सम्पत्ति ५३.४३ प्रतिशतले वृद्धि हुँदै ५ अर्ब ८६ करोड ३९ लाख रुपैयाँ पुगेको हो । रकमका आधारमा यो बैंक दोस्रो स्थानमा रहेको छ ।
ग्लोबल आईएमई बैंकको गैरबैंकिङ सम्पत्ति भने घटेको छ । गत वर्ष ६ अर्ब ८ करोड ४८ लाख रुपैयाँ रहेको यस्तो सम्पत्ति ६.७५ प्रतिशतले घटेर ५ अर्ब ६७ करोड ४० लाख रुपैयाँमा झरेको छ । त्यस्तै, प्राइम कमर्सियल बैंकको गैरबैंकिङ सम्पत्ति २२.४५ प्रतिशतले बढेर ४ अर्ब ९० करोड १६ लाख रुपैयाँ पुगेको छ ।
एनआईसी एशिया बैंकको गैरबैंकिङ सम्पत्ति ८.७२ प्रतिशतले घटेर ४ अर्ब ११ करोड ८० लाख रुपैयाँ कायम भएको छ । नबिल बैंकको यस्तो सम्पत्ति पनि १०.९१ प्रतिशतले घटेको छ । गत वर्ष ३ अर्ब ४५ करोड ९२ लाख रुपैयाँ रहेको गैरबैंकिङ सम्पत्ति चालु वर्षको भदौसम्म ३ अर्ब ८ करोड २० लाख रुपैयाँमा सीमित भएको छ ।
प्रभु र सिटिजन्स बैंकमा तीव्र वृद्धि
प्रभु बैंकको गैरबैंकिङ सम्पत्ति एक वर्षमा ५०.१० प्रतिशतले बढेको छ । गत वर्ष १ अर्ब ६७ करोड २९ लाख रुपैयाँ रहेको यस्तो सम्पत्ति चालु वर्षको भदौसम्म २ अर्ब ५१ करोड ११ लाख रुपैयाँ पुगेको छ । लक्ष्मी सनराइज बैंकको गैरबैंकिङ सम्पत्ति ७.२१ प्रतिशतले बढेर २ अर्ब ३७ करोड ६१ लाख रुपैयाँ कायम भएको छ ।
कुमारी बैंकको यस्तो सम्पत्ति १०.८८ प्रतिशतले घटेर २ अर्ब २४ करोड ६८ लाख रुपैयाँमा झरेको छ । एनएमबी बैंकको गैरबैंकिङ सम्पत्ति १०.६५ प्रतिशतले बढेर १ अर्ब ९५ करोड १२ लाख रुपैयाँ पुगेको छ भने सिटिजन्स बैंकको ४०.५० प्रतिशतले बढेर १ अर्ब ७७ करोड ४४ लाख रुपैयाँ कायम भएको छ ।
कृषि विकास बैंकको गैरबैंकिङ सम्पत्ति १०.५० प्रतिशतले बढेर १ अर्ब ४८ करोड २४ लाख रुपैयाँ पुगेको छ । नेपाल एसबीआई बैंकको यस्तो सम्पत्ति ४३.६२ प्रतिशतले बढेर १ अर्ब ३६ करोड १० लाख रुपैयाँ पुगेको छ । सानिमा बैंकको गैरबैंकिङ सम्पत्ति पनि २७.२५ प्रतिशतले वृद्धि हुँदै १ अर्ब २७ करोड ३७ लाख रुपैयाँ कायम भएको छ ।
नेपाल बैंकको गैरबैंकिङ सम्पत्ति ३६.५५ प्रतिशतले बढेर ३६ करोड ८१ लाख रुपैयाँ पुगेको छ । राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको यस्तो सम्पत्ति ८.०३ प्रतिशतले बढेर २७ करोड ७३ लाख रुपैयाँ कायम भएको छ । त्यस्तै, सिद्धार्थ बैंकको गैरबैंकिङ सम्पत्ति १५.७५ प्रतिशतले बढेर ८९ करोड ३७ लाख रुपैयाँ पुगेको छ भने माछापुच्छ्रे बैंकको ५.४० प्रतिशतले बढेर ६३ करोड ३२ लाख रुपैयाँ कायम भएको छ ।
यसको विपरीत, एभरेष्ट बैंकको गैरबैंकिङ सम्पत्ति ११.१७ प्रतिशतले घटेको छ । गत वर्ष ५६ करोड ९४ लाख रुपैयाँ रहेको यस्तो सम्पत्ति चालु वर्षको भदौसम्म ५० करोड ५८ लाख रुपैयाँमा झरेको छ ।
समग्रमा वाणिज्य बैंकहरूको गैरबैंकिङ सम्पत्तिमा भएको वृद्धिले कर्जा असुली र धितो व्यवस्थापनमा चुनौती कायम रहेको संकेत गर्छ । यस्तो सम्पत्ति घटाउन बैंकहरूले धितो बिक्री प्रक्रियालाई प्रभावकारी बनाउनुका साथै कर्जा प्रवाह गर्दा ऋणीको भुक्तानी क्षमता र धितोको वास्तविक बजार मूल्यांकनमा विशेष ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ । घरजग्गा कारोबारमा सुधार नआएमा बैंकको स्वामित्वमा रहेका सम्पत्ति बिक्री गर्न थप समय लाग्न सक्ने र त्यसले बैंकहरूको वित्तीय व्यवस्थापनमा दबाब कायम राख्न सक्नेछ ।


