उत्तर अमेरिकाका दुई घनिष्ठ छिमेकी राष्ट्र अमेरिका र क्यानडाबीचको व्यापारिक सम्बन्ध पछिल्ला महिनाहरूमा नयाँ मोडमा पुगेको छ। दशकौँदेखि एकअर्काका प्रमुख व्यापार साझेदार रहँदै आएका यी दुई देश अहिले भन्सार महसुल, औद्योगिक संरक्षण र आर्थिक हितका विषयमा आमनेसामने देखिएका छन्। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले क्यानडाबाट आयात हुने कार, ट्रक तथा अटो पार्टपूर्जामाथि लाग्ने ट्यारिफलाई बढाएर ५० प्रतिशत पुर्याउने चेतावनी दिएपछि दुई देशबीचको व्यापारिक तनाव थप गहिरिएको छ।
ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत सार्वजनिक गरेको सन्देशमा सन् २०२७ जनवरी १ देखि क्यानडाबाट अमेरिका भित्रिने अधिकांश सवारीसाधन तथा सम्बन्धित सामग्रीमा कडा शुल्क लागू गर्ने संकेत दिएका छन्। उनले अमेरिकी भूमिमै उत्पादन गर्ने कम्पनीहरूलाई भने कुनै अतिरिक्त शुल्क नलाग्ने स्पष्ट पार्दै आफ्नो नीतिको उद्देश्य घरेलु उद्योगलाई बलियो बनाउनु रहेको बताएका छन्।
असफल वार्तापछि चर्कियो विवाद
अमेरिका र क्यानडाबीच पछिल्लो समय नयाँ व्यापार सम्झौताका लागि वार्ता चलिरहेको थियो। यदि सम्झौता सफल भएको भए क्यानडाबाट अमेरिका आउने कार तथा लाइट–ड्युटी ट्रकमा लाग्दै आएको २५ प्रतिशत ट्यारिफ घटेर १५ प्रतिशतमा झर्ने सम्भावना थियो। त्यस्तै स्टिल र एल्युमिनियममा लाग्ने शुल्कमा पनि आंशिक राहत दिने विषय छलफलमा थियो।
तर मध्यम तथा हेभी–ड्युटी ट्रकमा लागू हुने शुल्क, औद्योगिक संरक्षण र बजार पहुँचका विषयमा सहमति जुट्न नसकेपछि वार्ता निष्कर्षविहीन बनेको बताइएको छ। यही असफलतापछि ट्रम्प प्रशासनले थप कडा कदम चाल्ने संकेत दिएको हो।
अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले क्यानडालाई पुनः वार्ताको टेबलमा फर्कन आग्रह गर्दै “इमानदार र व्यवहारिक संवाद” आवश्यक रहेको बताएका छन्। अमेरिकी पक्षको दाबी छ कि हालको व्यापारिक संरचनाले अमेरिकालाई अपेक्षित लाभ दिन सकेको छैन।
ट्रम्पको तर्क : ‘अमेरिकालाई होइन, क्यानडालाई बढी आवश्यकता’
राष्ट्रपति ट्रम्पले क्यानडासँगको व्यापार सम्बन्धमा अमेरिका लामो समयदेखि असमान व्यवहारको शिकार भएको आरोप लगाएका छन्। उनका अनुसार क्यानडाले अमेरिकी बजारबाट ठूलो लाभ उठाएको छ तर अमेरिकी उद्योगले समान अवसर प्राप्त गर्न सकेको छैन।
ट्रम्पको “अमेरिका फर्स्ट” आर्थिक नीतिअन्तर्गत आयातित वस्तुमाथि उच्च शुल्क लगाएर घरेलु उत्पादनलाई प्रोत्साहन गर्ने रणनीति नयाँ होइन। पहिलो कार्यकालदेखि नै उनले चीन, युरोपेली संघ, मेक्सिको तथा क्यानडासँग व्यापारिक दबाबको नीति अपनाउँदै आएका छन्। अहिलेको चेतावनीलाई पनि त्यही रणनीतिको निरन्तरताका रूपमा हेरिएको छ।
क्यानडाको जवाफ : सम्मान र सार्वभौमिकताको प्रश्न
अमेरिकी चेतावनीपछि क्यानडाले पनि आफ्नो अडान स्पष्ट गरेको छ। प्रधानमन्त्री मार्क कार्नीले अमेरिका र क्यानडाबीच अझै पनि दुवै पक्षलाई फाइदा पुग्ने सम्झौता सम्भव रहेको बताएका छन्। तर त्यसका लागि अमेरिकाले क्यानडाको सार्वभौमिकता, राष्ट्रिय हित र उद्योग क्षेत्रप्रति सम्मानजनक व्यवहार गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ।
कार्नीले हालको अवस्थालाई केवल आर्थिक विवादका रूपमा नभई राष्ट्रिय स्वाभिमानसँग जोडिएको विषयका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। ट्रम्प प्रशासनले करिब २० अर्ब अमेरिकी डलर बराबरका क्यानडेली वस्तुमाथि ५० प्रतिशत अतिरिक्त शुल्क घोषणा गरेपछि क्यानडाले पनि जवाफी कदमको घोषणा गरेको थियो।
एक पत्रकारले “के क्यानडा अहिले व्यापार युद्धमा छ ?” भनेर सोध्दा कार्नीले दिएको प्रतिक्रिया निकै चर्चित बन्यो। उनले भनेका थिए, “जब तपाईंमाथि आक्रमण हुन्छ, त्यसपछि युद्धको अवस्था आउँछ। हामीमाथि आक्रमण भएको छ।”
किन महत्वपूर्ण छ अटो उद्योग ?
अमेरिका र क्यानडाबीचको व्यापारिक सम्बन्धमा सबैभन्दा संवेदनशील क्षेत्र अटोमोबाइल उद्योग हो। उत्तर अमेरिकी अटो उद्योगको आपूर्ति शृंखला दशकौँदेखि दुई देशबीच घनिष्ठ रूपमा जोडिएको छ।
धेरै कारका पार्टपूर्जा क्यानडामा उत्पादन हुन्छन्, ती अमेरिका पठाइन्छन्, पुनः प्रशोधन वा जडान गरिन्छन् र अन्तिम उत्पादन फेरि दुवै देशका बजारमा बिक्री गरिन्छ। एउटै गाडीको कुनै पार्ट क्यानडाबाट अमेरिका र अमेरिकाबाट क्यानडा धेरैपटक आवतजावत गर्ने अवस्था सामान्य मानिन्छ।
यस्तो अवस्थामा ट्यारिफ बढ्दा उत्पादन लागत उल्लेखनीय रूपमा बढ्न सक्छ। उद्योग विज्ञहरूका अनुसार अतिरिक्त शुल्कले केवल क्यानडाली कम्पनीलाई मात्र असर गर्दैन, बरु अमेरिकी कार निर्माता कम्पनीहरू पनि प्रत्यक्ष रूपमा प्रभावित हुनेछन्।
क्यानडाको अटोमोटिभ पार्ट्स उत्पादक संघका अध्यक्ष फ्लाभियो भोल्पेले चेतावनी दिँदै भनेका छन् कि क्यानडाली पार्टपूर्जामा भारी शुल्क लगाइए त्यसको सबैभन्दा ठूलो असर अमेरिकी कार उद्योगमै पर्नेछ। उनका अनुसार आवश्यक पार्ट्सको आपूर्ति महँगो वा अवरुद्ध भए अमेरिकाका उत्पादन केन्द्रहरूमा समेत असर पर्नेछ।
शेयर बजारमा तत्काल प्रभाव
ट्रम्पको घोषणाले वित्तीय बजारमा पनि तत्काल प्रतिक्रिया देखिएको छ। लगानीकर्ताले सम्भावित व्यापार युद्धको प्रभाव मूल्याङ्कन गर्न थालेपछि प्रमुख अटो कम्पनीका शेयरहरू ओरालो लागे।
फोर्ड मोटरको शेयर ३.६ प्रतिशतले घट्यो भने स्टेलान्टिसको शेयर ४.२ प्रतिशतले झर्यो। जनरल मोटर्सको शेयर पनि १.६ प्रतिशतले घटेको थियो। अमेरिकी कम्पनीहरू मात्र होइन, जापानी अटो निर्माता टोयोटा र होन्डाका शेयरमूल्यसमेत क्रमशः १.५ प्रतिशत र २.१ प्रतिशतले घटेका थिए।
यसले लगानीकर्ताहरू व्यापारिक तनावले विश्वव्यापी अटो उद्योगमा नकारात्मक असर पार्न सक्ने सम्भावनाप्रति चिन्तित रहेको संकेत गरेको छ।
उपभोक्तामाथि कस्तो असर पर्न सक्छ ?
यदि प्रस्तावित ट्यारिफ लागू भयो भने यसको प्रत्यक्ष असर उपभोक्तामाथि पर्ने सम्भावना छ। उत्पादन लागत बढेपछि कार कम्पनीहरूले मूल्य वृद्धि गर्न सक्छन्। त्यसको अर्थ नयाँ कार, ट्रक वा स्पेयर पार्ट्स खरिद गर्दा उपभोक्ताले बढी रकम तिर्नुपर्ने हुन सक्छ।
अर्कोतर्फ, उद्योग क्षेत्रमा रोजगारी, उत्पादन क्षमता र लगानी योजनामा समेत असर पर्न सक्ने विश्लेषण गरिएको छ। अर्थशास्त्रीहरूका अनुसार व्यापार युद्धको दीर्घकालीन प्रभाव दुवै देशका उद्योग र उपभोक्ताले समान रूपमा भोग्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।
अब के हुन्छ ?
हालका संकेतहरूले अमेरिका–क्यानडा सम्बन्ध पूर्ण रूपमा टुट्ने अवस्था नरहेको देखाउँछन्। दुवै देशका अधिकारीहरूले संवादको ढोका खुला रहेको बताएका छन्। तर राजनीतिक दबाब, घरेलु उद्योगको संरक्षण र राष्ट्रिय हितका मुद्दाले वार्तालाई जटिल बनाएको छ।
अहिलेलाई उत्तर अमेरिकाको अटो उद्योग, लगानीकर्ता र उपभोक्ता सबैको नजर वाशिङ्टन र ओटावातर्फ केन्द्रित छ। आगामी महिनाहरूमा हुने वार्ताले यो तनाव व्यापारिक समझदारीमा परिणत हुन्छ कि पूर्ण व्यापार युद्धमा बदलिन्छ भन्ने निर्धारण गर्नेछ। एक कुरा भने स्पष्ट छ—अमेरिका र क्यानडाबीचको यो ट्यारिफ विवाद केवल दुई देशको मुद्दा नभई विश्व अर्थतन्त्रले पनि चासोका साथ हेरिरहेको घटनाक्रम बनेको छ।
