चिनीको अभाव भएपछि कोशी प्रदेशमा बिस्कुट, चकलेट र जुस उत्पादन गर्ने २५ भन्दा बढी उद्योग प्रभावित भएका छन्। चाडपर्वको मुख्य सिजन सुरु हुनै लाग्दा पर्याप्त चिनी उपलब्ध नहुँदा उद्योगहरू पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन हुन नसकेको उद्योगीहरूले बताएका छन्। उत्पादन घट्दा एकातर्फ श्रमिकको रोजगारी प्रभावित हुने र अर्कोतर्फ बजारमा उत्पादित वस्तुको मूल्य बढ्न सक्ने जोखिम देखिएको छ।
दशैं, तिहारलगायतका प्रमुख चाडपर्वमा बिस्कुट, चकलेट र जुसको खपत सामान्य समयभन्दा उल्लेख्य रूपमा बढ्ने गर्छ। चाडपर्वका अवसरमा पाहुनाको सत्कारदेखि कोशेलीका रूपमा समेत यी वस्तुको प्रयोग हुने भएकाले विगतका वर्षमा यही समयमा सम्बन्धित उद्योगहरू पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन हुने गरेका थिए। तर, यस वर्ष चिनीको आपूर्ति सहज नहुँदा उद्योगहरूले क्षमताको करिब ६० देखि ७० प्रतिशतमा मात्र उत्पादन गरिरहेका छन्।
उद्योगीहरूका अनुसार उत्पादनमा प्रयोग हुने प्रमुख कच्चा पदार्थमध्ये चिनीको पर्याप्त मौज्दात नहुँदा उद्योगलाई पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन गर्न जोखिम बढेको छ। अहिले नै उपलब्ध चिनी प्रयोग गरेर निरन्तर उत्पादन गर्दा केही समयमै मौज्दात सकिने र त्यसपछि उद्योग नै बन्द गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्ने उनीहरूको भनाइ छ। त्यसैले उद्योग सञ्चालनलाई निरन्तरता दिन श्रमिकलाई पालैपालो काममा लगाएर उत्पादन क्षमता घटाइएको छ।
उद्योग पूर्ण रूपमा बन्द हुँदा ठूलो संख्यामा श्रमिक प्रत्यक्ष प्रभावित हुने भएकाले सीमित क्षमतामै भए पनि उत्पादनलाई निरन्तरता दिने प्रयास भइरहेको उद्योगीहरूले बताएका छन्। तर, लामो समयसम्म चिनीको आपूर्ति सहज नभए उत्पादन थप घट्ने र त्यसको प्रत्यक्ष असर उद्योगको आर्थिक अवस्थासँगै श्रमिकको रोजगारीमा पर्ने उनीहरूको चिन्ता छ।
नेपालमा वार्षिक रूपमा करिब तीन लाख मेट्रिक टन चिनी खपत हुने गरेको बताइन्छ। यसको मासिक औसत खपत करिब २५ हजार मेट्रिक टन हुन्छ। विशेषगरी भदौ, असोज र कात्तिकमा चाडपर्व तथा अन्य कारणले चिनीको माग उच्च हुने गर्छ। यही समयमा बजारमा आपूर्ति कमजोर भएपछि उद्योगी, व्यवसायी र उपभोक्तासमेत समस्यामा परेका छन्।
उद्योगीहरूका अनुसार चिनीको अभाव हरेक वर्ष चाडपर्व नजिकिँदै जाँदा दोहोरिने समस्या बनेको छ। स्वदेशी उत्पादन पर्याप्त नहुँदा आयातमा निर्भर हुनुपर्ने अवस्था रहेकाले आपूर्ति व्यवस्थापनमा समस्या देखिने गरेको उनीहरूको भनाइ छ। दीर्घकालीन रूपमा समस्या समाधान गर्न सरकारले उखु उत्पादन बढाउने, किसानलाई प्रोत्साहन गर्ने तथा स्वदेशी चिनी उद्योगको क्षमता विस्तार गर्ने नीतिमा प्राथमिकता दिनुपर्ने उनीहरूको माग छ।
विराटनगर भन्सार कार्यालयको तथ्यांकअनुसार जेठयता नेपालमा चिनी आयात भएको छैन। वैशाखमा भने १४९ टन चिनी आयात भएको थियो। त्यसअघि गत आर्थिक वर्षमा विराटनगर नाकाबाट ४ हजार ३७५ मेट्रिक टन चिनी आयात भएको कार्यालयले जनाएको छ।
भारतबाट चिनी आयातमा समेत अवरोध देखिएको छ। विराटनगर भन्सार कार्यालयका अनुसार भारतीय कस्टमले २०२६ मे १३ मा जारी गरेको सूचनाअनुसार भारतबाट चिनी निकासीमा प्रतिबन्ध लगाइएको छ। भारतबाट आयात हुने चिनीमा निर्भर उद्योगका लागि यस्तो अवस्थाले थप चुनौती सिर्जना गरेको उद्योगीहरूको भनाइ छ।
यसबीच सरकारले चिनी आपूर्ति सहज बनाउन सरकारी स्वामित्वका संस्थालाई आयातको अनुमति दिएको छ। सरकारले साल्ट ट्रेडिङ लिमिटेडलाई २५ हजार मेट्रिक टन र खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनीलाई ५ हजार मेट्रिक टन चिनी एक प्रतिशत भन्सार शुल्कमा आयात गर्न कोटा उपलब्ध गराएको छ।
तर, निजी उद्योगीहरूले पनि सोही दरमा चिनी आयात गर्न आफूहरूलाई अनुमति दिनुपर्ने माग गरेका छन्। सरकारले सरकारी संस्थालाई मात्र आयातको जिम्मेवारी दिँदा निजी क्षेत्रका उद्योगमा पर्याप्त चिनी पुग्न नसकेको उनीहरूको गुनासो छ। चिनी आयातमा निजी उद्योगलाई समेत सहज व्यवस्था गरिए बजारमा आपूर्ति बढ्ने र उत्पादनलाई नियमित गर्न सहयोग पुग्ने उनीहरूको अपेक्षा छ।
उद्योगीहरूले चिनीको अभावलाई तत्कालीन समस्या मात्र नभई औद्योगिक उत्पादन र आपूर्ति व्यवस्थासँग जोडिएको विषयका रूपमा लिन सरकारसँग आग्रह गरेका छन्। चाडपर्वको समयमा माग बढ्ने भएकाले अहिले नै पर्याप्त चिनीको व्यवस्था गर्न नसकिए बिस्कुट, चकलेट र जुसलगायतका वस्तुको उत्पादन प्रभावित हुने उनीहरूको चेतावनी छ।
उद्योगहरूले उत्पादन घटाउँदा बजारमा वस्तुको आपूर्ति कम हुन सक्ने र त्यसको प्रभाव मूल्यमा पर्न सक्ने सम्भावना पनि देखिएको छ। विशेषगरी चाडपर्वका समयमा उपभोग बढ्ने भएकाले मागअनुसार उत्पादन हुन नसके बजारमा अभाव सिर्जना हुन सक्ने उद्योगीहरूको भनाइ छ।
कोशी प्रदेशमा मात्रै २५ भन्दा बढी उद्योग चिनी अभावका कारण प्रभावित भएको अवस्थामा सरकारले तत्काल आपूर्ति व्यवस्थापन गर्नुपर्ने उद्योगीहरूको माग छ। दीर्घकालीन समाधानका लागि स्वदेशी उखु उत्पादन वृद्धि, किसानलाई प्रोत्साहन, चिनी उद्योगको क्षमता विस्तार र आवश्यक परे आयात प्रक्रियालाई सहज बनाउने नीति आवश्यक रहेको उनीहरूले बताएका छन्।
चाडपर्वको पूर्वसन्ध्यामा देखिएको चिनी अभावले अहिले उद्योगको उत्पादन क्षमतामा असर पारेको छ। समयमै आपूर्ति सहज बनाउन नसकिए यसको असर उद्योगको उत्पादन, श्रमिकको रोजगारी, बजार आपूर्ति र उपभोक्ताले तिर्नुपर्ने मूल्यसम्म पुग्न सक्ने देखिएको छ।
