नोरा फतेहीको पारिश्रमिकले अर्थतन्त्रलाई कस्तो असर ?
भारतीय अभिनेत्री तथा नृत्यांगना नोरा फतेहीले ‘नोरा फतेही लाइभ इन नेपाल’ कार्यक्रमका लागि शनिबार (जेठ ३ गते) ह्यात चौर, तारागाउँमा प्रस्तुति दिएकी थिइन्। आयोजकका अनुसार, उनलाई १ करोड १० लाख भारतीय रुपैयाँ ९करिब १ करोड ७६ लाख नेपाली रुपैयाँ० पारिश्रमिक दिइएको थियो। यो रकम सामाजिक संस्था ‘ह्युमन रेस्पेक्ट नेपाल’ को सहयोगार्थ आयोजित च्यारिटी कार्यक्रमका लागि खर्च गरिएको भए पनि ठूलो रकम विदेशिनुले नेपालको अर्थतन्त्रमा पारेको प्रभावबारे चर्चा सुरु भएको छ।
नेपालको अर्थतन्त्र रेमिटेन्स र आयातमा आधारित छ, जहाँ विदेशी मुद्रा सञ्चितिको महत्त्वपूर्ण भूमिका छ। नेपाल राष्ट्र बैंकको तथ्यांकअनुसार, हाल नेपालको विदेशी मुद्रा सञ्चिति १५ खर्ब ३९ अर्ब रुपैयाँ छ, जुन १० महिनाको आयात धान्न पर्याप्त छ। नोरा फतेहीको १ करोड १० लाख भारतीय रुपैयाँ पारिश्रमिकले यो सञ्चितिमा तत्काल ठूलो असर नपारे पनि यस्ता खर्चहरूले व्यापार घाटालाई (हाल १४ खर्ब ५४ अर्ब) बढाउन सक्छ। नेपाल र भारतबीचको स्थिर विनिमय दर (१ भारतीय रुपैयाँ . १.६ नेपाली रुपैयाँ) ले यस्तो रकम सिधै भारतमा जाँदा विदेशी मुद्रा बाहिरिने जोखिम बढ्छ।
राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालयका अनुसार, नेपालको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (जीडीपी) ५३ खर्ब ८१ अर्ब रुपैयाँ छ। नोरा फतेहीको पारिश्रमिक (१ करोड ७६ लाख नेपाली रुपैयाँ) जीडीपीको तुलनामा नगण्य (०.०००३२५) छ। तर, यस्ता इभेन्टहरू बारम्बार भएमा र ठूलो रकम विदेश जाँदा विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा दबाब पर्न सक्छ। उदाहरणका लागि, नेपाली विद्यार्थीले विदेशमा पढ्न वार्षिक १ खर्ब रुपैयाँ बाहिर पठाउँदा अर्थतन्त्रमा ठूलो दबाब परिरहेको छ। नोरा फतेहीको पारिश्रमिक त्यसको तुलनामा सानो भए पनि यस्ता खर्चहरूले दीर्घकालमा संरचनात्मक समस्यालाई बल पुर्याउन सक्छ।
नेपालको अर्थतन्त्रमा रेमिटेन्सको योगदान करिब १ अर्ब अमेरिकी डलर छ, तर उत्पादनशील क्षेत्रमा लगानीको कमीले आर्थिक वृद्धि सुस्त छ। नोरा फतेहीको इभेन्टजस्ता गतिविधिहरूले तत्कालीन मनोरञ्जन र सामाजिक कार्यमा योगदान दिए पनि उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लगानी नहुँदा दीर्घकालीन फाइदा सीमित हुन्छ। नयाँ गभर्नर डा। विश्वनाथ पौडेलले यस्ता खर्चलाई उत्पादनशील क्षेत्रतर्फ मोड्न र विदेशी मुद्रा बाहिरिनबाट जोगाउन नीतिगत सुधार गर्नुपर्ने चुनौती छ।
नोरा फतेहीको पारिश्रमिकले तत्काल ठूलो आर्थिक घाटा नपुर्याए पनि बारम्बार यस्ता खर्चले विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा दबाब बढाउन सक्छ। पर्यटन प्रवर्द्धन र सामाजिक कार्यमा योगदान भए पनि यस्ता इभेन्टको प्रभाव सन्तुलित बनाउन उत्पादनशील क्षेत्रमा लगानी बढाउनुपर्छ। “विदेशी मुद्रा जोगाउँदै पर्यटन र उत्पादनमा लगानी बढाउन नीतिगत रणनीति चाहिन्छ,” एक अर्थशास्त्रीले भने। नयाँ गभर्नरले यस्ता विषयमा सन्तुलित नीति बनाउन सके नेपालको अर्थतन्त्रले गति लिन सक्छ।
