भोटेकोशी नदीमा आएको विनाशकारी बाढीले निम्त्याएको मानवीय क्षतिको आकार दिनप्रतिदिन भयावह बन्दै गएको छ। बाढीपछि जारी खोज तथा उद्धार अभियानका क्रममा हालसम्म १ हजार ३४४ जनाको शव फेला परेको नेपाल प्रहरीले जनाएको छ। बाढीमा परेर अझै ४ हजार ८ सय ९८ जना बेपत्ता रहेको प्रहरीको पछिल्लो अद्यावधिक तथ्याङ्कले देखाएको छ।
फेला परेका शवमध्ये ४८९ जना पुरुष, २६९ जना महिला, ५२ जना बालक र ३३ जना बालिका रहेका छन्। यसबाहेक ५०१ वटा आंशिक मानव अङ्गसमेत फेला परेका छन्। ती अङ्गहरूको पहिचान हुन बाँकी रहेकाले मृतकको वास्तविक संख्या अझै बढ्न सक्ने देखिएको छ।
बाढीको प्रभाव भोटेकोशी आसपासमा मात्र सीमित नभई नदीको बहावसँगै तल्लो तटीय जिल्लासम्म पुगेको छ। चितवन, नवलपरासी, नुवाकोट, धादिङ, गोरखा, तनहुँलगायतका जिल्लामा समेत ठूलो संख्यामा शव फेला परेका छन्। बाढीले बगाएका शव तथा मानव अङ्ग लामो दूरीसम्म पुगेकाले आफन्तले आफ्ना परिवारका सदस्यको अवस्था यकिन गर्न थप कठिनाइ भोगिरहेका छन्।
बेपत्ता हुनेमा नेपालीसँगै ठूलो संख्यामा विदेशी नागरिकसमेत छन्। प्रहरीका अनुसार २ हजार ९३० नेपाली र ६१८ विदेशी नागरिक अझै बेपत्ता छन्। बेपत्ता नेपालीमध्ये २ हजार ४४८ पुरुष र ४८२ महिला रहेका छन्। यसबाहेक १ हजार ३५० जनाको बेपत्ता भएको जानकारी फोनमार्फत प्राप्त भएको प्रहरीले जनाएको छ।
यसबीच उद्धार कार्यलाई तीव्र बनाइएको छ। बाढी प्रभावित क्षेत्रबाट हालसम्म ८ हजार ६३१ जनालाई जीवितै उद्धार गरिएको छ। उद्धार गरिएकामध्ये ७ हजार ३८७ नेपाली र १ हजार २४४ विदेशी नागरिक रहेका छन्। विस्थापित भएका ३ हजार ६५५ जनालाई विभिन्न स्थानमा स्थापना गरिएका होल्डिङ सेन्टरमा राखिएको छ।
खोज तथा उद्धारका लागि नेपाल प्रहरीले मात्रै ७ हजार २१२ जना जनशक्ति परिचालन गरेको छ। उद्धार तथा खोजी अभियानमा खटिएका प्रहरी कर्मचारीसमेत जोखिममा परेका छन्। बाढीको प्रत्यक्ष प्रभावबाट ६५ जना प्रहरी प्रभावित भएका छन् भने २५ जना प्रहरी अझै सम्पर्कविहीन रहेको प्रहरीले जनाएको छ।
बाढीपछि अर्को ठूलो चुनौती शवको व्यवस्थापन र पहिचान बनेको छ। अत्यधिक गर्मी तथा लामो समयसम्म शव सुरक्षित राख्न कठिन भएपछि पहिचान प्रक्रिया पूरा गर्दै शव व्यवस्थापनको काम अघि बढाइएको छ। हालसम्म फेला परेका शवमध्ये १ हजार ३० वटाको जमिनमा गाडेर व्यवस्थापन गरिएको छ। यसरी व्यवस्थापन गरिएका शवको भविष्यमा पहिचान गर्न सकियोस् भनेर आवश्यक विवरण र नमुना सुरक्षित राख्ने काम भइरहेको छ।
मृतकको पहिचानका लागि डीएनए परीक्षणलाई पनि प्राथमिकता दिइएको छ। हालसम्म १ हजार २६० मृतक तथा ९७२ जना मृतकका आफन्त गरी २ हजार २३२ जनाको डीएनए नमुना संकलन गरिएको छ। पहिचान हुन नसकेका १ हजार २७० जनाको विवरणसमेत नेपाल प्रहरीको वेबसाइटमा सार्वजनिक गरिएको छ।
यसैबीच बाढीबाट जलविद्युत् आयोजना, सडक, पुल तथा अन्य भौतिक संरचनामा समेत ठूलो क्षति पुगेको छ। प्रारम्भिक विवरणअनुसार विभिन्न जलविद्युत् आयोजनामा कार्यरत सयौँ मजदुर तथा कर्मचारीसमेत बेपत्ता भएका छन्। यसले उद्धार अभियानलाई थप जटिल बनाएको छ। कतिपय क्षेत्रमा सडक र पुल बगेका कारण स्थलमार्गबाट उद्धार टोली पुग्न नसक्दा हेलिकोप्टर तथा वैकल्पिक मार्ग प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था छ।
बाढी प्रभावित क्षेत्रमा शव खोजी, जीवित व्यक्तिको उद्धार, राहत वितरण, विस्थापितको व्यवस्थापन र बेपत्ताको विवरण संकलन एकैसाथ अघि बढाइएको छ। सरकारले छिमेकी मुलुक तथा अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसँग आवश्यक प्राविधिक जनशक्ति, उपकरण र अन्य सहयोगका लागि समन्वय गरिरहेको जनाएको छ।
सरकारले बेपत्ताको खोजीलाई राष्ट्रिय प्राथमिकतामा राखेको छ। यसका लागि आधिकारिक विवरणमा मात्र विश्वास गर्न र अपुष्ट सूचना सार्वजनिक नगर्न आग्रहसमेत गरिएको छ।
