सिटिजन्स बैंक इन्टरनेशनल को मोरङ जिल्ला स्थित कञ्चनबारी शाखामा नक्कली ऋणी खडा गरेर करिब ५ करोड रुपैयाँ बराबरको घोटाला भएको खुलासा भएको छ । बैंकको विराटनगर महानगरपालिका–३, राजवंशी चोकमा रहेको शाखामा ४ करोड ९१ लाख रुपैयाँ हिनामिना भएको पुष्टि भएपछि बैंक व्यवस्थापनले संलग्नता आशंका गरिएका पाँच कर्मचारीलाई निलम्बन गर्दै कानुनी कारबाही प्रक्रिया अघि बढाएको छ ।
घटनाबारे सुरुआतमा बैंकले आन्तरिक रूपमा गोप्य छानबिन गरेको थियो । तर, तथ्यहरू गम्भीर बन्दै गएपछि बैंक व्यवस्थापनले औपचारिक रूपमा जिल्ला प्रहरी कार्यालय मोरङ मा जाहेरी दिएको छ । जाहेरी परेपछि प्रहरीले घटनाको अनुसन्धान सुरु गरेको जनाएको छ । बैंकका सूचना अधिकारी नारायणराज अधिकारी ले पाँच जना कर्मचारीमाथि कारबाहीका लागि प्रहरीमा निवेदन दिइएको पुष्टि गरेका छन् ।
बैंकका अनुसार ‘सरप्राइज अडिट’ को क्रममा ऋण लगानी शंकास्पद देखिएपछि विस्तृत आन्तरिक छानबिन थालिएको थियो । उक्त छानबिनमा कर्मचारीहरूले अधिकारको दुरुपयोग गर्दै नक्कली ऋणी खडा गरेर कर्जा प्रवाह गरेको तथ्य बाहिर आएको हो । सूचना अधिकारी अधिकारीका अनुसार सुरुमा ऋणका किस्ताहरू नियमित रूपमा नआएपछि शंका उत्पन्न भएको थियो । त्यसपछि गरिएको अनुसन्धानले वास्तविकता उजागर गरेको उनले बताएका छन् ।
उनका अनुसार कर्मचारीहरूले चाडपर्वको समयलाई अवसरका रूपमा प्रयोग गर्दै नक्कली कर्जा प्रक्रिया तयार गरेका थिए । फर्जी ऋणीका नाममा कर्जा स्वीकृत गराएर बैंकको रकम निकालिएको पाइएको छ । उनले भने, “सरप्राइज अडिट गर्दा फेक लोन सिर्जना भएको देखियो । किस्ता रोकिन थालेपछि गहिरो छानबिन गर्दा घोटालाको वास्तविकता खुल्यो ।”
बैंक व्यवस्थापनका अनुसार शाखा कार्यालय सञ्चालन विभाग प्रमुख रोजी कँडेल को अगुवाइमा नक्कली ऋणी खडा गरिएको प्रारम्भिक निष्कर्ष छ । कर्मचारीहरूले निक्षेपकर्ताले मुद्दती निक्षेप (फिक्स डिपोजिट) मा राखेको रकमलाई धितो देखाएर फर्जी कर्जा फाइल तयार पार्ने र सोही आधारमा रकम निकाल्ने गरेको पाइएको छ । यसरी बैंकभित्रैको प्रणालीको दुरुपयोग गर्दै योजनाबद्ध रूपमा रकम अपचलन गरिएको दाबी गरिएको छ ।
बैंकले भने नक्कली ऋणीमार्फत लगिएको रकम बराबरको धितो संकलन भइसकेको जनाएको छ । व्यवस्थापनका अनुसार कँडेलको परिवारबाट करिब ७ करोड रुपैयाँ बराबरको जग्गा धितो राखिएको छ । आन्तरिक रूपमा विषय मिलाउने प्रयासस्वरूप उक्त धितो संकलन गरिएको र त्यसपछि मात्र प्रहरीमा जाहेरी दिइएको बताइएको छ ।
तर, आरोपित कँडेलले भने बैंकले आफूलाई मात्रै दोषारोपण गरेर फसाउन खोजेको दाबी गरेकी छन् । उनले पनि जिल्ला प्रहरी कार्यालय मोरङ मा निवेदन दर्ता गराएकी छन् । दुवै पक्षबाट उजुरी परेपछि प्रहरीले घटनाको निष्पक्ष अनुसन्धान गरिरहेको जनाएको छ ।
प्रहरी स्रोतका अनुसार बैंकबाट प्राप्त कागजात, डिजिटल रेकर्ड र सम्बन्धित कर्मचारीहरूको बयान संकलन गर्ने काम भइरहेको छ । घटनामा संलग्नता देखिएका अन्य व्यक्तिहरूको भूमिकाबारे पनि अनुसन्धान केन्द्रित गरिएको छ । प्रारम्भिक रूपमा बैंकभित्रकै मिलेमतोमा यस्तो घोटाला भएको आशंका गरिएको छ ।
यस घटनाले बैंकिङ क्षेत्रको आन्तरिक नियन्त्रण प्रणालीमाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ । विशेषज्ञहरूका अनुसार यस्तो प्रकृतिको घोटाला प्रायः कमजोर आन्तरिक निगरानी, कर्मचारीहरूको मिलेमतो र समयमै अडिट नहुनुका कारण हुने गर्दछ । यसले वित्तीय संस्थाहरूमा पारदर्शिता र उत्तरदायित्वको आवश्यकता अझ स्पष्ट बनाएको छ ।
विशेषगरी फिक्स डिपोजिटलाई धितो देखाएर फर्जी कर्जा निकालिएको तथ्यले निक्षेपकर्ताको सुरक्षासम्बन्धी चिन्ता बढाएको छ । यद्यपि बैंकले निक्षेपकर्ताको रकम सुरक्षित रहेको दाबी गर्दै यस्तो घटनाले सेवाग्राहीलाई प्रत्यक्ष असर नपर्ने स्पष्ट पारेको छ । बैंकले भविष्यमा यस्ता घटनाहरू दोहोरिन नदिन आन्तरिक प्रणाली थप कडाइ गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ ।
उल्लेखनीय रूपमा, यही शाखाबाट पाँच वर्षअघि पनि ऋण अपचलनको घटना सार्वजनिक भएको थियो । त्यतिबेला तत्कालीन शाखा प्रमुख रुपेश राजवंशी कारबाहीमा परेका थिए । बारम्बार एउटै शाखाबाट यस्ता घटना दोहोरिनुले संस्थागत कमजोरीतर्फ संकेत गरेको विश्लेषण गरिएको छ ।
वित्तीय क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार बैंकहरूले प्रविधि र अडिट प्रणालीलाई अझ प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ । साथै, कर्मचारी नियुक्ति, निगरानी र जिम्मेवारी निर्धारणमा पनि सुधार आवश्यक रहेको उनीहरूको भनाइ छ । यसले मात्र यस्ता वित्तीय अपराधलाई नियन्त्रण गर्न सकिने धारणा व्यक्त गरिएको छ ।
हाल प्रहरीले घटनाको गहिरो अनुसन्धान गरिरहेको छ । अनुसन्धानपछि दोषी ठहर भएका व्यक्तिहरूमाथि प्रचलित कानुन अनुसार कडा कारबाही हुने अपेक्षा गरिएको छ । यस घटनाले बैंकिङ क्षेत्रमा पारदर्शिता, उत्तरदायित्व र सुशासनको बहसलाई पुनः केन्द्रमा ल्याएको छ ।
