मुलुकको सार्वभौम क्रेडिट रेटिङमा नेपालले सन् २०२५ लागि बीबी माइनस प्राप्त गरेको छ । गत वर्ष पनि नेपालले सोही रेटिङ प्राप्त गरेको थियो । पछिल्ला महिनाहरूमा देखिएको सामाजिक, राजनीतिक चुनौति, वर्षाजन्य प्राकृतिक विपत्ति र विश्वव्यापी आर्थिक सुस्तता जस्ता परिस्थितिका बीच पनि गत वर्षको जस्तै रेटिङ कायम रहनुले नेपालको दीर्घकालीन दायित्वहरू पूरा गर्ने क्षमतालाई अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा पुनः प्रमाणित गर्नुका साथै समष्टिगत आर्थिक स्थायित्व स्थिर र बलियो रहेको पुष्टि गर्दछ ।
चुनाव केन्द्रित खर्च तथा अनिश्चितता बढ्ने सम्भावनाबीच पनि सरकारले अपनाएको वित्तीय अनुशासन, राजस्व व्यवस्थापनमा सुधार, उचित खर्च प्राथमिकता, समयमै चुनाव सम्पन्न गर्ने प्रतिबद्धता र रणनीतिक परियोजनाहरूलाई अवरोध रहित रूपमा निरन्तरता दिने नीतिले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा नेपालप्रतिको विश्वास मजबुत बनाएको अर्थ मन्त्रालयले जनाएको छ । साथै, नेपालले प्राप्त गरेको यो रेटिङले मुलुक भित्र स्थिर तथा सकारात्मक आर्थिक आधार तयार हुँदै गएको स्पष्ट सङ्केत दिएको छ ।
मुलुकभित्र वैदेशिक लगानी बढाउन, अन्तर्राष्ट्रिय विकास साझेदारहरूसँग सहकार्य विस्तार गर्न र भविष्यमा अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय बजारमा नेपालले आफ्नो सार्वभौम ऋण जारी गर्दा आवश्यक पर्ने स्थिर क्रेडिट प्रोफाइल कायम राख्न यो रेटिङले मद्दत पुर्याउने अर्थ मन्त्रालयका प्रवक्ता टंकप्रसाद पाण्डेयले बताएका छन् । विशेषगरी ऊर्जा, पूर्वाधार, पर्यटन, कृषि र डिजिटल अर्थतन्त्रमा हुने दीर्घकालीन लगानी आकर्षणका लागि रेटिङ स्थायित्व अत्यन्त महत्त्वपूर्ण सूचकको रुपमा रहेको उनले बताए ।
बीबी माइनस’ रेटिङको अर्थ
नेपालले हालै अन्तर्राष्ट्रिय क्रेडिट रेटिङ एजेन्सीहरू (जस्तै: फिच रेटिङ्स) बाट ‘बीबी माइनस’ (BB- Rating) को सार्वभौम साख मूल्याङ्कन प्राप्त गरेको छ। यो रेटिङले देशको सरकारले अन्तर्राष्ट्रिय ऋणदातालाई तिर्नुपर्ने ऋण समयमै र पूर्ण रूपमा तिर्न सक्ने क्षमताको मूल्याङ्कन गर्दछ। ‘बीबी माइनस’ लाई ‘गैर-लगानी ग्रेड’ (Non-Investment Grade) वा ‘सट्टेबाजी ग्रेड’ अन्तर्गत राखिएको छ, जसको अर्थ हो– नेपालमा लगानी गर्दा जोखिमको मात्रा अन्य लगानी ग्रेडका देशहरूको तुलनामा केही बढी हुन्छ। यद्यपि, यो रेटिङले नेपालको वर्तमान वित्तीय अवस्थालाई पर्याप्त तरलता र सन्तुलित ऋण भार भएको रूपमा सङ्केत गर्छ।
विदेशी ऋण तथा लगानीमा रेटिङको प्रभाव
यो रेटिङले नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारबाट सस्तो ब्याजदरमा ऋण (Cheap Loan) प्राप्त गर्ने ढोका खोलेको छ। क्रेडिट रेटिङ नभएका कारण यसअघि नेपाली बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले विदेशी बजारबाट महँगोमा ऋण लिनुपर्ने अवस्था थियो। अब, ‘बीबी माइनस’ रेटिङले ऋणदाताहरूलाई नेपालको साखमा विश्वास गर्ने आधार दिएको छ, जसले गर्दा जोखिम प्रिमियम (Risk Premium) कम हुने र ब्याजदर घट्ने अपेक्षा गरिएको छ। यसका साथै, विदेशी लगानीकर्ताहरूलाई नेपालमा लगानी गर्नका लागि थप आकर्षित गर्ने आधार तयार भएको छ, किनभने रेटिङले देशको बाह्य भुक्तानी क्षमता बलियो रहेको प्रमाणित गर्छ।
बलियो बाह्य सूचक र चुनौतीहरू
नेपालले ‘बीबी माइनस’ रेटिङ पाउनुको मुख्य कारण यसको बलियो बाह्य सूचकहरू हुन्। उच्च विप्रेषण (Remittance) प्रवाहका कारण विदेशी मुद्रा सञ्चिति पर्याप्त मात्रामा रहेको र देशको सार्वजनिक ऋण कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (GDP) को तुलनामा सन्तुलित अवस्थामा रहेको मूल्याङ्कन गरिएको छ। तर, यो रेटिङलाई अझै माथि ‘लगानी ग्रेड’ मा पुर्याउनका लागि नेपालसँग केही गम्भीर चुनौतीहरू छन्। एजेन्सीहरूले राजनीतिक अस्थिरता, कमजोर सुशासन, उत्पादनमूलक क्षेत्रमा न्यून लगानी, र संरचनात्मक सुधारको ढिलाइ जस्ता पक्षहरूलाई जोखिमको रूपमा औँल्याएका छन्।
आगामी दिनका लागि आवश्यक सुधार
नेपालको ‘बीबी माइनस’ रेटिङलाई भविष्यमा ‘बीबीबी’ (BBB) वा सोभन्दा माथि (लगानी ग्रेड) पुर्याउन सरकारले सुशासनमा व्यापक सुधार ल्याउनुपर्ने देखिन्छ। यसका लागि दीर्घकालीन आर्थिक नीतिहरूको स्थिरता, पुँजीगत खर्चमा प्रभावकारिता, र विदेशी लगानीकर्ताहरूलाई थप प्रोत्साहन गर्ने कानूनी तथा प्रशासनिक सुधार अपरिहार्य छन्। यो रेटिङ केवल सुरुवात मात्रै हो, यसलाई दिगो बनाउन र नेपाललाई विश्वव्यापी लगानीको आकर्षक गन्तव्य बनाउन आन्तरिक संरचनागत कमजोरीहरूलाई तत्काल सम्बोधन गर्न आवश्यक छ।
