चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को जेठ मसान्तसम्म नेपालका निर्जीवन बीमा कम्पनीहरूको व्यवसाय उल्लेखनीय रूपमा विस्तार भएको छ। नेपाल बीमा प्राधिकरणका तथ्याङ्कअनुसार १४ वटा निर्जीवन बीमा कम्पनी र ४ वटा लघु निर्जीवन बीमा कम्पनीले समीक्षा अवधिमा कुल ४५ अर्ब ५८ करोड ३४ लाख रुपैयाँ बराबरको बीमाशुल्क संकलन गरेका छन्। यसले मुलुकमा निर्जीवन बीमाप्रति सर्वसाधारण तथा व्यावसायिक क्षेत्रको आकर्षण निरन्तर बढिरहेको संकेत गरेको छ।
तथ्याङ्कअनुसार सबैभन्दा ठूलो योगदान मोटर बीमा क्षेत्रबाट आएको छ। सवारी साधनको संख्या बढ्दै जानु, अनिवार्य तेस्रो पक्ष बीमाको व्यवस्था तथा निजी र व्यावसायिक सवारीको विस्तारका कारण मोटर बीमा निर्जीवन बीमा उद्योगको प्रमुख आम्दानीको स्रोत बनेको छ। जेठसम्म मोटर बीमाबाट मात्रै १३ अर्ब ७८ करोड ६८ लाख रुपैयाँ बीमाशुल्क संकलन भएको छ, जुन कुल निर्जीवन बीमा व्यवसायको ३०.२५ प्रतिशत हिस्सा हो। अर्थात्, प्रत्येक तीन रुपैयाँ बीमाशुल्कमध्ये करिब एक रुपैयाँ मोटर बीमाबाट संकलन भएको देखिन्छ।
मोटर बीमापछि सम्पत्ति बीमा दोस्रो ठूलो व्यवसायिक क्षेत्रका रूपमा देखिएको छ। उद्योग, व्यापारिक प्रतिष्ठान, आवासीय भवन तथा अन्य भौतिक सम्पत्तिको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न गरिएको बीमाबाट कम्पनीहरूले १० अर्ब ७७ करोड १४ लाख रुपैयाँ बीमाशुल्क संकलन गरेका छन्। कुल व्यवसायमा सम्पत्ति बीमाको हिस्सा २३.६३ प्रतिशत रहेको छ, जसले व्यवसायिक तथा व्यक्तिगत सम्पत्तिको सुरक्षा सचेतना विस्तार हुँदै गएको देखाउँछ।
त्यसैगरी, इन्जिनियरिङ तथा ठेक्का जोखिम बीमा तेस्रो ठूलो आम्दानीको स्रोत बनेको छ। पूर्वाधार निर्माण, जलविद्युत् आयोजना, सडक, पुल तथा अन्य विकास आयोजनासँग सम्बन्धित जोखिम व्यवस्थापनका लागि गरिने यस प्रकारको बीमाबाट ८ अर्ब ६३ करोड १७ लाख रुपैयाँ बीमाशुल्क संकलन भएको छ। कुल व्यवसायमा यसको हिस्सा १८.९४ प्रतिशत पुगेको छ, जसले निर्माण तथा पूर्वाधार क्षेत्रमा बीमाको आवश्यकता बढ्दो क्रममा रहेको संकेत गर्दछ।
निर्जीवन बीमा कम्पनीहरूले अन्य विभिन्न बीमा शीर्षकबाट पनि उल्लेख्य आम्दानी गरेका छन्। विविध बीमाबाट ४ अर्ब ५५ करोड ८१ लाख रुपैयाँ बीमाशुल्क संकलन भएको छ, जुन कुल व्यवसायको १० प्रतिशत हो। यसअन्तर्गत विभिन्न विशेष जोखिम तथा व्यावसायिक उत्तरदायित्वसँग सम्बन्धित बीमा योजनाहरू समावेश हुने गर्छन्।
सामुद्रिक बीमाबाट २ अर्ब ८० करोड ४० लाख रुपैयाँ संकलन भएको छ, जसको हिस्सा ६.१५ प्रतिशत रहेको छ। आयात–निर्यात व्यापारसँग सम्बन्धित मालसामानको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न गरिने यस प्रकारको बीमा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार विस्तारसँगै महत्त्वपूर्ण बन्दै गएको छ।
यस्तै, हवाई बीमाबाट २ अर्ब २८ करोड ४८ लाख रुपैयाँ अर्थात् ५.०१ प्रतिशत हिस्सा रहेको छ। हवाई सेवा, विमान तथा उड्डयनसँग सम्बन्धित जोखिम व्यवस्थापनका लागि यो बीमा आवश्यक मानिन्छ। कृषि तथा बाली बीमाबाट १ अर्ब ५३ करोड ७३ लाख रुपैयाँ संकलन भएको छ, जसले कुल व्यवसायमा ३.३७ प्रतिशत योगदान दिएको छ। प्राकृतिक विपद् तथा मौसमजन्य जोखिमबाट किसानलाई संरक्षण प्रदान गर्ने उद्देश्यले यस क्षेत्रमा सरकारले समेत प्रोत्साहन गर्दै आएको छ।
लघु निर्जीवन बीमाले पनि विस्तारको संकेत देखाएको छ। समीक्षा अवधिमा लघु बीमाबाट १ अर्ब २० करोड ८९ लाख रुपैयाँ बीमाशुल्क संकलन भएको छ, जुन कुल व्यवसायको २.६५ प्रतिशत हो। न्यून आय भएका नागरिक तथा साना व्यवसायीलाई लक्षित गरी सञ्चालन गरिएका लघु बीमा कार्यक्रमको पहुँच क्रमशः विस्तार हुँदै गएको तथ्याङ्कले देखाएको छ।
समग्रमा हेर्दा, चालु आर्थिक वर्षको जेठसम्म निर्जीवन बीमा उद्योगले ४५ अर्ब ५८ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको व्यवसाय गर्दै आर्थिक गतिविधिसँगै आफ्नो बजार विस्तार गरेको छ। मोटर, सम्पत्ति र इन्जिनियरिङ बीमाले उद्योगको मुख्य आधार कायम राखेका छन् भने कृषि, सामुद्रिक, हवाई तथा लघु बीमाजस्ता क्षेत्रले पनि क्रमशः आफ्नो उपस्थिति बलियो बनाउँदै गएको देखिन्छ।
