वसन्तकालीन पर्वतारोहण सिजन सुरु भएसँगै नेपालको हिमाल पर्यटनमा फेरि चहलपहल बढ्न थालेको छ। सन् २०२६ को मार्च महिनासम्म विभिन्न हिमाल आरोहणका लागि १८ वटा अभियान टोलीका ११४ जना विदेशी तथा स्वदेशी आरोहीले अनुमति लिएका छन्। पर्यटन विभागका अनुसार यो अवधिमा पर्वतारोहण रोयल्टीबापत मात्रै ६ करोड १३ लाखभन्दा बढी राजस्व संकलन भएको छ। प्रारम्भिक तथ्यांकले यस वर्षको वसन्त सिजन पनि उत्साहजनक रहने संकेत दिएको पर्यटन क्षेत्रका सरोकारवालाहरू बताउँछन्।
पर्यटन विभागले सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार मार्च महिनासम्म १० वटा हिमाल आरोहणका लागि अनुमति जारी गरिएको छ। ती अभियानमा सहभागी कुल ११४ आरोहीमध्ये ८७ जना पुरुष र २७ जना महिला रहेका छन्। पर्वतारोहण गतिविधि सुरु हुने प्रारम्भिक महिनामै उल्लेख्य संख्यामा अनुमति जारी हुनु हिमाल पर्यटन पुनः सक्रिय हुँदै गएको संकेत मानिएको छ।
यस अवधिमा सबैभन्दा धेरै आकर्षण सगरमाथा आरोहणमा देखिएको छ। विश्वकै सर्वोच्च शिखर सगरमाथा आरोहणका लागि मार्चसम्म ३ वटा अभियान टोलीका १८ जना आरोहीले अनुमति लिएका छन्। तीमध्ये १५ जना पुरुष र ३ जना महिला रहेका छन्। सगरमाथाबाट मात्रै २ लाख ७० हजार अमेरिकी डलर बराबर रोयल्टी संकलन भएको छ, जुन नेपाली मुद्रामा करिब ४ करोड रुपैयाँभन्दा बढी हुन्छ। यसले कुल रोयल्टी संकलनमा सगरमाथाको योगदान सबैभन्दा ठूलो रहेको देखाउँछ।
सगरमाथापछि अन्नपूर्णा–१ मा उल्लेख्य संख्यामा आरोही आकर्षित भएका छन्। अन्नपूर्णा–१ आरोहणका लागि चार अभियान टोलीका २७ जना आरोहीले अनुमति लिएका छन्। यस हिमालमा महिला सहभागिता पनि उल्लेखनीय देखिएको छ। अन्नपूर्णा–१ आरोहणका लागि अनुमति लिएका आरोहीमध्ये ८ जना महिला छन्।
आमा दब्लम पनि यस सिजनमा आरोहीहरूको रोजाइमा परेको अर्को हिमाल हो। यस हिमालमा दुई अभियान टोलीका २० जना आरोहीले अनुमति लिएका छन्। त्यस्तै सारिबुङ हिमालमा दुई टोलीका १३ जना आरोहीले आरोहणका लागि स्वीकृति लिएका छन् भने चुलु फार इस्टमा दुई टोलीका १२ जना आरोहीले अनुमति पाएका छन्।
धौलागिरि–१ आरोहणका लागि पनि सात जना आरोहीले अनुमति लिएका छन्। त्यसबाहेक पिसाङ पिक, पुरी हिमाल, तेङ्गकोमा, थापा पिक र तिलिचो पिक जस्ता हिमालहरूमा पनि सीमित संख्यामा अभियान टोलीहरूलाई अनुमति प्रदान गरिएको पर्यटन विभागले जनाएको छ।
मार्चसम्मको तथ्यांकले पर्वतारोहणमा महिला सहभागिता पनि क्रमशः बढ्दै गएको देखाएको छ। कुल ११४ आरोहीमध्ये २७ जना महिला रहेका छन्, जुन करिब २३ दशमलव ७ प्रतिशत हो। विभिन्न हिमालहरूमा महिला आरोहीको उपस्थिति देखिएको छ। अन्नपूर्णा–१ मा सबैभन्दा धेरै ८ महिला सहभागी छन् भने आमा दब्लममा ६, धौलागिरि–१ मा ४, तेङ्गकोमामा ३ र सगरमाथामा ३ महिलाले अनुमति लिएका छन्। हिमाल आरोहणजस्तो चुनौतीपूर्ण क्षेत्रमा महिला सहभागिता बढ्नु सकारात्मक संकेतका रूपमा हेरिएको छ।
देशगत रूपमा हेर्दा जर्मनीका आरोहीहरूको संख्या सबैभन्दा बढी देखिएको छ। मार्च महिनामा जर्मनीबाट २८ जना आरोहीले नेपालका विभिन्न हिमाल आरोहणका लागि अनुमति लिएका छन्। त्यसपछि क्यानडाबाट ११ जना, पोल्यान्ड र रूसबाट १०/१० जना, अमेरिकाबाट ९ जना आरोहीले अनुमति लिएका छन्।
त्यस्तै स्विट्जरल्यान्ड र आयरल्यान्डबाट ६/६ जना आरोही आएका छन्। अस्ट्रेलिया, जापान, चीन, भारत, फ्रान्स, डेनमार्क, इक्वेडर, बेलायत, भियतनाम, रोमानियालगायत देशका पर्वतारोही पनि नेपालको हिमाली क्षेत्रतर्फ आकर्षित भएका छन्। विभागको अभिलेखअनुसार यस अवधिमा नेपालबाट पनि एक जना आरोहीले पर्वतारोहण अनुमति लिएका छन्।
नेपाल सरकारले हाल ३२६ वटा हिमाललाई आधिकारिक रूपमा पर्वतारोहणका लागि खुला गरेको छ। यी हिमालहरू विभिन्न हिमाली क्षेत्रहरूमा फैलिएका छन्। पर्यटन विभागले पर्वतारोहण व्यवस्थापन, अनुमति वितरण र रोयल्टी संकलनको जिम्मेवारी सम्हाल्दै आएको छ।
विभागले सार्वजनिक गरेको ‘माउन्टेनियरिङ इन नेपाल : फ्याक्ट्स एन्ड फिगर्स २०२५’ प्रतिवेदनले पनि नेपालमा पर्वतारोहण गतिविधि निरन्तर सक्रिय रहेको देखाएको छ। उक्त प्रतिवेदनमा हिमालअनुसार अनुमति, सिजनगत गतिविधि, आरोही संख्या तथा रोयल्टी संकलनको विस्तृत विवरण समेटिएको छ।
विशेषगरी वसन्त र शरद ऋतु नेपालमा पर्वतारोहणका लागि सबैभन्दा उपयुक्त समय मानिन्छ। मौसम अनुकूल हुने भएकाले विश्वभरका साहसिक पर्यटकहरू यही समयमा हिमाल आरोहणका लागि नेपाल आउने गर्छन्। वसन्त सिजनको मुख्य चाप सामान्यतया वैशाख र जेठ महिनामा पर्ने गर्दछ। त्यसैले मार्च महिनाको प्रारम्भिक तथ्यांकलाई आगामी सिजनको संकेतका रूपमा लिने गरिएको छ।
पर्यटन व्यवसायीहरूका अनुसार अनुमति संख्या, हिमालअनुसारको आकर्षण र रोयल्टी संकलनको प्रारम्भिक अवस्था हेर्दा यस वर्षको वसन्तकालीन पर्वतारोहण सिजन उत्साहजनक रहने सम्भावना देखिएको छ। पर्वतारोहण गतिविधि बढेसँगै होटल, ट्रेकिङ, यातायात, गाइड तथा अन्य पर्यटन सेवामा पनि सकारात्मक प्रभाव पर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
नेपालको हिमाल पर्यटन केवल साहसिक गतिविधिमा मात्र सीमित छैन, यसले राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा पनि महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउँदै आएको छ। पर्वतारोहण रोयल्टी, पर्यटन सेवा, रोजगारी सिर्जना र अन्तर्राष्ट्रिय प्रचारका माध्यमबाट हिमाल पर्यटन देशको प्रमुख आयस्रोत मध्ये एक बनेको छ।
पर्यटन क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार पर्वतारोहण व्यवस्थापनलाई थप व्यवस्थित बनाउने, सुरक्षा मापदण्ड कडाइ गर्ने तथा वातावरणीय संरक्षणमा ध्यान दिने हो भने नेपालको हिमाल पर्यटन अझ सशक्त रूपमा विस्तार हुन सक्छ। प्रारम्भिक तथ्यांकले देखाएको उत्साहजनक गतिविधिले आगामी महिनाहरूमा हिमाल पर्यटन अझ सक्रिय हुने अपेक्षा गरिएको छ।
