पूर्वी नेपालको प्रमुख व्यापारिक नाका काँकडभिट्टा हुँदै भारततर्फ हुने नेपाली चियाको निर्यातमा उल्लेख्य गिरावट आएको छ। आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ मा चिया निर्यातको परिमाणसँगै त्यसबाट प्राप्त हुने आम्दानी पनि अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा घटेको तथ्याङ्कले देखाएको छ। भारतीय बजारमा मूल्यको अस्थिरता, गुणस्तर परीक्षणका क्रममा देखिने गैरभन्सार अवरोध तथा अन्तर्राष्ट्रिय बजारको मागअनुसार उत्पादन र मूल्य निर्धारणमा आउने परिवर्तनका कारण चिया निर्यात प्रभावित भएको सरोकारवालाले बताएका छन्।
काँकडभिट्टा भन्सार कार्यालयका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ मा तीन अर्ब ५२ करोड ९६ लाख ६९ हजार रुपैयाँ बराबरको १३ हजार ४५ मेट्रिक टन चिया भारततर्फ निर्यात गरिएको छ। जबकि आर्थिक वर्ष २०८१/०८२ मा चार अर्ब १६ करोड ९३ लाख ५८ हजार रुपैयाँ बराबरको १५ हजार ३११ मेट्रिक टन चिया निर्यात भएको थियो। यसरी एक वर्षको अवधिमा चिया निर्यातबाट हुने आम्दानी ६३ करोड ९६ लाख ८९ हजार रुपैयाँले घटेको देखिन्छ।
भन्सार कार्यालयका प्रमुख भन्सार प्रशासक शिवलाल न्यौपानेका अनुसार काँकडभिट्टा नाका हुँदै निर्यात हुने वस्तुमध्ये अलैँचीपछि चिया दोस्रो ठूलो निर्यातजन्य वस्तु हो। उनका अनुसार नेपाली चियाको प्रमुख बजार भारत भएकाले त्यहाँको बजारमा हुने मूल्य उतारचढावले नेपाली निर्यातमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने गरेको छ।
न्यौपानेले भारतीय पक्षबाट हुने गुणस्तर परीक्षण प्रक्रियामा देखिने विभिन्न गैरभन्सार अवरोधले पनि निर्यातमा कठिनाइ थपेको बताए। यसका अतिरिक्त अन्तर्राष्ट्रिय बजारको मागअनुसार उत्पादनको प्रकृति, गुणस्तर र मूल्य निर्धारणमा हुने परिवर्तनले समेत निर्यात व्यापार प्रभावित हुने गरेको उनको भनाइ छ।
नेपालमा उत्पादन हुने सिटिसी (CTC) र अर्थोडक्स (Orthodox) चियाको ठूलो हिस्सा पूर्वी नाका काँकडभिट्टा हुँदै भारतीय बजारमा पुग्ने गरेको छ। भारतीय बजार नेपाली चियाको सबैभन्दा ठूलो गन्तव्य भएकाले त्यहाँ देखिने सानो परिवर्तनले समेत समग्र चिया उद्योगमा प्रत्यक्ष असर पार्ने अवस्था रहेको व्यवसायीहरू बताउँछन्।
चिया नेपालको प्रमुख नगदे बालीमध्ये एक हो। विशेषगरी पूर्वी नेपालका झापा, इलाम, पाँचथर र धनकुटालगायत जिल्लाका हजारौं किसानको जीविकोपार्जन चिया खेतीसँग जोडिएको छ। निर्यातमा आएको गिरावटले किसानले उचित मूल्य नपाउने, उद्योगहरूको उत्पादन तथा बिक्री प्रभावित हुने र वैदेशिक मुद्रा आर्जनमा समेत नकारात्मक असर पर्ने चिन्ता बढाएको छ।
चिया निर्यातमा देखिएको यो गिरावटले नेपालको वैदेशिक व्यापार सन्तुलनमा समेत प्रभाव पार्ने देखिएको छ। सरोकारवाला निकायहरूले प्रमुख निर्यात बजारमा देखिने समस्या समाधान गर्न, गुणस्तर अभिवृद्धि गर्न, नयाँ अन्तर्राष्ट्रिय बजार विस्तार गर्न तथा गैरभन्सार अवरोध न्यूनीकरणका लागि कूटनीतिक तथा व्यापारिक पहललाई प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता औंल्याएका छन्। उनीहरूका अनुसार नेपाली चियाको प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता बढाउन उत्पादनदेखि बजार व्यवस्थापनसम्म दीर्घकालीन रणनीति अवलम्बन गर्न सके मात्र निर्यातमा आएको गिरावट रोक्न र उद्योगलाई थप सुदृढ बनाउन सकिनेछ।
