अमेरिका र इरानबीच सम्भावित शान्ति सम्झौताका संकेतहरू सार्वजनिक भएसँगै अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा उल्लेखनीय उतारचढाव देखिएको छ। सोमबार विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य घट्दै दुई सातायताकै न्यून बिन्दुमा पुगेको छ। लामो समयदेखि तनावपूर्ण अवस्थामा रहेको यी दुई देशबीच वार्ता सकारात्मक दिशातर्फ अघि बढेको खबरले बजारमा राहतको अनुभूति गराएको विश्लेषकहरू बताउँछन्।
यद्यपि दुई देशबीचका प्रमुख मुद्दाहरूमा अझै पूर्ण सहमति भइसकेको छैन, तर वार्ताको वातावरण सुधार हुँदै गएको संकेतले लगानीकर्ता र व्यापारीहरूलाई आशावादी बनाएको छ। विशेषगरी मध्यपूर्व क्षेत्रबाट हुने ऊर्जा आपूर्तिमा परेको असरका कारण विश्व बजारमा बढेको मूल्य अहिले केही हदसम्म घट्न थालेको हो।
सोमबार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य प्रतिब्यारेल ४.७१ डलरले घट्दै ९८.८३ डलरमा झरेको छ, जुन करिब ४.५५ प्रतिशतको गिरावट हो। त्यस्तै अमेरिकी वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएट (डब्ल्युटीआई) को मूल्य पनि प्रतिब्यारेल ४.५७ डलरले घटेर ९२.०३ डलर कायम भएको छ, जुन ४.७३ प्रतिशतको गिरावट हो। यी दुवै प्रकारका कच्चा तेलको मूल्य गत मे ७ यताकै सबैभन्दा न्यून रहेको जनाइएको छ।
यस मूल्य गिरावटको मुख्य कारण अमेरिका र इरानबीच सम्भावित शान्ति सम्झौताको संकेतलाई मानिएको छ। विशेष गरी स्ट्रेट अफ होर्मुज क्षेत्रमा जारी अवरोधका कारण विश्व ऊर्जा आपूर्ति प्रभावित भइरहेको अवस्थामा, उक्त जलमार्ग पुनः सञ्चालनमा आउने अपेक्षाले बजारमा सकारात्मक प्रभाव पारेको हो।
स्ट्रेट अफ होर्मुज विश्वकै महत्वपूर्ण जलमार्गमध्ये एक हो, जहाँबाट विश्वभर आपूर्ति हुने कुल कच्चा तेल र तरल प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) को झण्डै पाँच भागको एक भाग ओसारपसार हुने गरेको छ। पछिल्लो द्वन्द्वका कारण यो मार्ग आंशिक रूपमा अवरुद्ध हुँदा ऊर्जा आपूर्तिमा अस्थिरता आएको थियो, जसले मूल्यमा वृद्धि गराएको थियो।
गत शनिबार अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले वासिङ्टन र तेहरानबीचको वार्तामा ‘धेरैजसो बुँदामा सहमति नजिक पुगेको’ जानकारी दिएका थिए। उनका अनुसार दुवै पक्षबीच समझदारी पत्रमा उल्लेखनीय प्रगति भएको छ, जसले छिट्टै औपचारिक सम्झौताको रूप लिन सक्ने सम्भावना देखिएको छ। यदि उक्त सम्झौता कार्यान्वयनमा आयो भने स्ट्रेट अफ होर्मुज पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आउने अपेक्षा गरिएको छ।
तर आइतबार ट्रम्पले आफ्ना वार्ता प्रतिनिधिहरूलाई सम्झौताका विषयमा हतार नगर्न निर्देशन दिएका छन्। उनले अझै केही जटिल मुद्दाहरू बाँकी रहेको र ती विषयमा स्पष्ट सहमति नभएसम्म सम्झौता सार्वजनिक नगर्न सुझाव दिएका छन्। यसले वार्ता सकारात्मक भए पनि अन्तिम निष्कर्षमा पुग्न अझै समय लाग्न सक्ने संकेत गरेको छ।
ऊर्जा बजारका विश्लेषकहरूले पनि सावधानी अपनाउनुपर्ने बताएका छन्। एमएसटी मार्कीका विश्लेषक साउल काभोनिकका अनुसार अहिले देखिएको मूल्य गिरावट दीर्घकालीन नभई अल्पकालीन प्रभाव हुन सक्छ। उनका अनुसार सम्भावित सम्झौताले बजारमा सकारात्मक सन्देश दिएको भए पनि जोखिमहरू अझै पूर्ण रूपमा हटेका छैनन्।
काभोनिकले भने, “अहिलेको अवस्था लामो सुरुङको अन्त्यमा देखिएको उज्यालो जस्तै हो। तर त्यो उज्यालोसम्म पुग्न अझै केही चुनौतीहरू बाँकी छन्।” उनले थपे कि यदि सम्झौता सफल भयो भने मात्र आपूर्ति पूर्ण रूपमा सामान्य अवस्थामा फर्कन सक्नेछ।
अन्य विश्लेषकहरूले भने जलमार्ग खुला भए पनि तत्काल प्रभाव देखिन नसक्ने बताएका छन्। द्वन्द्वका कारण क्षतिग्रस्त भएका तेल तथा ग्यास पूर्वाधारहरूको मर्मत गर्न समय लाग्ने भएकाले आपूर्ति पुरानै स्तरमा फर्कन केही महिना लाग्न सक्ने अनुमान गरिएको छ। यसले बजारमा मूल्य स्थिर हुन पनि समय लाग्न सक्ने देखिएको छ।
त्यसैगरी, भू–राजनीतिक जोखिम पूर्ण रूपमा अन्त्य नभएसम्म लगानीकर्ताहरू सतर्क रहने अपेक्षा गरिएको छ। मध्यपूर्व क्षेत्र विश्व ऊर्जा आपूर्तिको प्रमुख केन्द्र भएकाले त्यहाँको कुनै पनि अस्थिरताले विश्व बजारमा प्रत्यक्ष असर पार्ने गर्दछ।
समग्रमा हेर्दा अमेरिका–इरानबीचको सम्भावित शान्ति सम्झौताले अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा तत्काल सकारात्मक प्रभाव पारेको देखिए पनि यसको दीर्घकालीन प्रभाव भने सम्झौताको कार्यान्वयन र क्षेत्रीय स्थायित्वमा निर्भर रहनेछ। अहिलेको मूल्य गिरावटले उपभोक्तालाई केही राहत दिएको भए पनि बजार अझै अनिश्चितताको घेराभित्रै रहेको विश्लेषण गरिएको छ।
