नेपालका वाणिज्य बैंकहरूले चैत महिनाका लागि लागू हुने नयाँ निक्षेप ब्याजदर सार्वजनिक गरेका छन्। सार्वजनिक विवरणअनुसार व्यक्तिगत मुद्दति निक्षेपमा प्रदान गरिने अधिकतम औसत ब्याजदर फागुन महिनाको तुलनामा सामान्य रूपमा घटेको देखिएको छ। केही बैंकहरूले दर घटाएपछि समग्र औसत दरमा कमी आएको हो भने अधिकांश बैंकले भने अघिल्लो महिनाकै ब्याजदरलाई निरन्तरता दिएका छन्।
बैंकहरूले हरेक महिना बजारको तरलता अवस्था, कर्जा माग, आर्थिक गतिविधि तथा मौद्रिक नीतिको प्रभावलाई ध्यानमा राख्दै निक्षेप तथा कर्जाको ब्याजदर समायोजन गर्ने प्रचलन छ। यही प्रक्रियाअनुसार चैत महिनाका लागि पनि वाणिज्य बैंकहरूले आफ्नो ब्याजदर सार्वजनिक गरेका हुन्। यसपटक प्रकाशित दरअनुसार व्यक्तिगत मुद्दति निक्षेपतर्फ औसत ब्याजदर केही घटेको देखिन्छ।
फागुन महिनामा व्यक्तिगत मुद्दति निक्षेपको अधिकतम औसत ब्याजदर ४.५६ प्रतिशत रहेको थियो। तर चैत महिनाका लागि यो दर घटेर ४.४९ प्रतिशतमा झरेको छ। यसरी हेर्दा समग्र औसत दर ०.०७ प्रतिशतविन्दुले घटेको देखिन्छ। बैंकिङ क्षेत्रमा यस्तो सानो परिवर्तनलाई पनि महत्त्वपूर्ण मानिन्छ, किनकि यसले बजारको तरलता अवस्था तथा आर्थिक गतिविधिको संकेत दिन्छ।
नेपालमा हाल २० वटा वाणिज्य बैंक सञ्चालनमा रहेका छन्। तीमध्ये ६ वटा बैंकले चैत महिनाका लागि आफ्नो ब्याजदर घटाएका छन् भने बाँकी १४ वटा बैंकले फागुन महिनामा लागू भएको दरलाई यथावत् राखेका छन्। यसरी केही बैंकले मात्र दर घटाए पनि औसत दरमा भने त्यसको प्रभाव देखिएको छ।
ब्याजदर घटाउने बैंकहरूको सूचीमा सबैभन्दा उल्लेखनीय रूपमा नेपाल बैंक देखिएको छ। उक्त बैंकले व्यक्तिगत मुद्दति निक्षेपमा दिने अधिकतम ब्याजदर ०.६ प्रतिशतविन्दुले घटाएको छ। यसअघि फागुन महिनामा ५.१ प्रतिशत ब्याजदर रहेकोमा चैत महिनाका लागि यो दर घटाएर ४.५ प्रतिशत कायम गरिएको छ। यसले बैंकिङ क्षेत्रमा दर घटाउने प्रवृत्तिलाई स्पष्ट रूपमा देखाउँछ।
यसैगरी स्ट्याण्डर्ड चार्टर्ड बैंकले पनि चैत महिनाका लागि ब्याजदर घटाएर ४.११ प्रतिशत कायम गरेको छ। कुमारी बैंकले ४.१२ प्रतिशत ब्याजदर निर्धारण गरेको छ। यी बैंकहरूले अघिल्लो महिनाको तुलनामा केही प्रतिशतविन्दु घटाएर नयाँ दर लागू गरेका हुन्।
कृषि विकास बैंक र प्राइम कमर्सियल बैंकले व्यक्तिगत मुद्दति निक्षेपमा ४.१५ प्रतिशत ब्याजदर कायम गरेका छन्। यसैगरी ग्लोबल आइएमई बैंकले ४.२५ प्रतिशत ब्याजदर निर्धारण गरेको छ। यी बैंकहरूले पनि फागुन महिनाको तुलनामा ब्याजदर घटाएका छन्।
यता केही बैंकहरूले भने आफ्नो ब्याजदरलाई स्थिर राख्ने नीति अपनाएका छन्। नेपाल एसबिआई बैंक, एभरेष्ट बैंक र सिद्धार्थ बैंकले व्यक्तिगत मुद्दति निक्षेपमा ४.२५ प्रतिशत ब्याजदरलाई यथावत् राखेका छन्। यी बैंकहरूले बजारको अवस्था हेर्दै तत्काल दर परिवर्तन नगर्ने निर्णय गरेको देखिन्छ।
त्यसैगरी माछापुच्छ्रे बैंक, सिटिजन्स बैंक, लक्ष्मी सनराइज बैंक, सानिमा बैंक र नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंकले चैत महिनाका लागि ४.५ प्रतिशत ब्याजदर कायम गरेका छन्। यी बैंकहरूले पनि फागुन महिनाकै दरलाई निरन्तरता दिएका हुन्। यसबाट बैंकहरूले स्थिर नीतिलाई प्राथमिकता दिएको देखिन्छ।
प्रभु बैंक र नबिल बैंकले व्यक्तिगत मुद्दति निक्षेपमा ४.५५ प्रतिशत ब्याजदर तोकेका छन्। यी बैंकहरूले पनि अघिल्लो महिनाको दरमा परिवर्तन नगरी त्यसैलाई निरन्तरता दिएका छन्। यसले बजारमा प्रतिस्पर्धात्मक ब्याजदर कायम राख्ने प्रयास भएको बुझिन्छ।
यस्तै केही बैंकहरूले भने तुलनात्मक रूपमा उच्च ब्याजदरलाई कायम राखेका छन्। हिमालयन बैंक, राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक, एनआईसी एशिया बैंक र एनएमबी बैंकले व्यक्तिगत मुद्दति निक्षेपमा ५ प्रतिशत ब्याजदरलाई यथावत् राखेका छन्। यी बैंकहरू हाल व्यक्तिगत मुद्दति निक्षेपमा सबैभन्दा बढी ब्याजदर प्रदान गर्ने बैंकहरूको सूचीमा रहेका छन्।
संस्थागत मुद्दति निक्षेपतर्फ पनि ब्याजदरमा सामान्य गिरावट देखिएको छ। उपलब्ध विवरणअनुसार संस्थागत निक्षेपको अधिकतम औसत ब्याजदर ०.०३ प्रतिशतविन्दुले घटेको छ। संस्थागत निक्षेपमा सामान्यतया बैंकहरूबीच प्रतिस्पर्धा केही कम हुने भए पनि समग्र बजार अवस्थाको प्रभाव भने यहाँ पनि देखिन्छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार बैंकहरूले ब्याजदर घटाउनुको प्रमुख कारण बजारमा रहेको पर्याप्त तरलता हुन सक्छ। पछिल्लो समय बैंकिङ प्रणालीमा निक्षेपको मात्रा बढ्दै गएको र कर्जा विस्तार अपेक्षाकृत सुस्त रहेको अवस्थामा बैंकहरूले ब्याजदर घटाउने प्रवृत्ति देखाउने गरेका छन्। यसले बैंकहरूको लागत घटाउन मद्दत गर्ने र कर्जा प्रवाहलाई पनि प्रोत्साहन गर्न सक्ने अपेक्षा गरिन्छ।
ब्याजदर घट्दा निक्षेपकर्ताहरूले पाउने प्रतिफल भने केही कम हुने हुन्छ। तर अर्कोतर्फ कर्जाको ब्याजदर घट्ने सम्भावना बढ्ने भएकाले व्यवसाय तथा लगानीका लागि यो सकारात्मक संकेत मानिन्छ। यसैले ब्याजदरको सन्तुलन कायम राख्नु बैंकिङ क्षेत्रका लागि चुनौतीपूर्ण विषय मानिन्छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले पनि बैंकिङ प्रणालीमा ब्याजदरलाई बजारमुखी बनाउन जोड दिँदै आएको छ। राष्ट्र बैंकको नीतिअनुसार बैंकहरूले आफ्नो लागत, तरलता अवस्था र बजार प्रतिस्पर्धाका आधारमा ब्याजदर निर्धारण गर्ने स्वतन्त्रता पाएका छन्। यही कारणले विभिन्न बैंकहरूबीच ब्याजदरमा केही फरक देखिन्छ।
हालको अवस्थामा बैंकहरूले व्यक्तिगत मुद्दति निक्षेपमा दिने ब्याजदर करिब ४ प्रतिशतदेखि ५ प्रतिशतको दायरामा रहेको देखिन्छ। केही बैंकहरूले तुलनात्मक रूपमा उच्च दर कायम राखेका छन् भने केहीले प्रतिस्पर्धात्मक रूपमा कम दर निर्धारण गरेका छन्।
आर्थिक गतिविधि विस्तार हुँदै गएमा कर्जाको माग बढ्ने र त्यसअनुसार बैंकहरूले निक्षेप आकर्षित गर्न ब्याजदर बढाउन सक्ने सम्भावना पनि रहन्छ। तर यदि बजारमा तरलता पर्याप्त रहिरह्यो भने आगामी महिनाहरूमा पनि ब्याजदर स्थिर वा केही घट्ने सम्भावना रहने विश्लेषण गरिन्छ।
यसरी चैत महिनाका लागि वाणिज्य बैंकहरूले सार्वजनिक गरेको नयाँ ब्याजदरले बैंकिङ क्षेत्रमा सामान्य गिरावटको संकेत दिएको छ। केही बैंकले दर घटाए पनि अधिकांशले भने स्थिरता कायम राखेकाले समग्र बजारमा ठूलो परिवर्तन भने देखिएको छैन।
आगामी महिनाहरूमा आर्थिक गतिविधि, कर्जा विस्तार, सरकारी खर्च र मौद्रिक नीतिको प्रभावका आधारमा बैंकहरूको ब्याजदर पुनः समायोजन हुन सक्नेछ। बैंकिङ क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार ब्याजदरको यस्तो सन्तुलित उतारचढावले दीर्घकालीन रूपमा वित्तीय प्रणालीलाई स्थिर बनाउने विश्वास गरिएको छ।
