अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानमाथि पुनः कडा आर्थिक प्रतिबन्ध लागू गर्ने घोषणा गरेपछि अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा तीव्र प्रतिक्रिया देखिएको छ। घोषणासँगै विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य एकैपटक उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। मध्यपूर्वमा बढ्दो भूराजनीतिक तनाव र तेल आपूर्तिमा असर पर्न सक्ने आशंकाले लगानीकर्ता तथा ऊर्जा बजारलाई थप सतर्क बनाएको विश्लेषकहरूले बताएका छन्।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल ८४ अमेरिकी डलरभन्दा माथि पुगेको छ भने अमेरिकी मापदण्डको वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडियट (डब्लुटिआई) कच्चा तेलको मूल्य पनि ७९ डलर नाघेको छ। केही घण्टामै तेलको मूल्यमा ८ प्रतिशतभन्दा बढीको वृद्धि भएपछि विश्व ऊर्जा बजारमा पुनः अस्थिरताको संकेत देखिएको छ।
मूल्य वृद्धिको मुख्य कारण मध्यपूर्वको रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण हर्मुज जलडमरूमध्य क्षेत्रमा बढेको तनाव हो। विश्वभर उपभोग हुने कच्चा तेलको ठूलो हिस्सा यही समुद्री मार्ग हुँदै विभिन्न मुलुकमा ढुवानी गरिन्छ। यस क्षेत्रमा कुनै पनि प्रकारको सैन्य गतिविधि, नाकाबन्दी वा सुरक्षा जोखिम बढेमा विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्ति प्रभावित हुन सक्ने भएकाले बजारले तत्काल प्रतिक्रिया जनाएको हो।
हालसम्म तेल उत्पादन वा ढुवानी पूर्ण रूपमा अवरुद्ध भएको अवस्था भने देखिएको छैन। प्रमुख तेल उत्पादक राष्ट्रहरूले नियमित रूपमा आपूर्ति जारी राखेका छन्। तर भविष्यमा तनाव थप चर्किन सक्ने सम्भावनालाई ध्यानमा राख्दै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेल खरिद बढ्दा मूल्य उकालो लागेको विश्लेषण गरिएको छ। ऊर्जा बजारमा यस्तो मनोवैज्ञानिक प्रभावले पनि मूल्यमा तीव्र उतारचढाव ल्याउने गर्छ।
कच्चा तेलको मूल्य बढेसँगै पेट्रोल, डिजेल, हवाई इन्धन तथा अन्य पेट्रोलियम पदार्थको लागत पनि बढ्न सक्ने अनुमान गरिएको छ। यसको प्रत्यक्ष असर यातायात, उद्योग, हवाई सेवा तथा उत्पादन क्षेत्रमा पर्ने सम्भावना छ। इन्धन महँगिएसँगै ढुवानी खर्च बढ्ने भएकाले दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्यमा समेत दबाब सिर्जना हुन सक्ने अर्थविश्लेषकहरू बताउँछन्।
तेल आयातमा निर्भर मुलुकहरूका लागि यस्तो अवस्था विशेष चुनौतीपूर्ण बन्न सक्छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य निरन्तर उकालो लागेमा आयात खर्च बढ्ने, विदेशी मुद्रा बाहिरिने दर तीव्र हुने तथा व्यापार घाटा विस्तार हुने जोखिम रहन्छ। नेपालजस्ता इन्धन आयात गर्ने देशमा पनि अन्तर्राष्ट्रिय मूल्यवृद्धिको प्रभाव केही समयपछि आन्तरिक बजारमा देखिन सक्ने सम्भावना रहनेछ।
आगामी केही सातामा मध्यपूर्वको राजनीतिक र सुरक्षा अवस्था कस्तो मोडमा जान्छ भन्ने कुराले तेल बजारको दिशा तय गर्नेछ। यदि तनाव थप बढ्यो वा आपूर्ति प्रणालीमा कुनै अवरोध आयो भने कच्चा तेलको मूल्य अझै बढ्न सक्छ। तर कूटनीतिक पहल प्रभावकारी भएमा बजारमा स्थिरता फर्किने सम्भावना पनि उत्तिकै रहेको छ।
हालका लागि विश्व ऊर्जा बजारले इरानसँग सम्बन्धित पछिल्ला घटनाक्रमलाई नजिकबाट नियालिरहेको छ। ऊर्जा आपूर्ति, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार र विश्व अर्थतन्त्रमा यसको प्रभाव कस्तो पर्छ भन्ने विषय आगामी दिनमा थप स्पष्ट हुने अपेक्षा गरिएको छ।
