सन् १९६० मा स्थापना भएको कोशी प्रदेशकै सबैभन्दा पुरानो उद्योग चन्द्र शिव राइस एन्ड आयल मिल्सले पछिल्लो समय आफ्नो व्यवसायमा उत्साहजनक वृद्धि गरिरहेको छ। वार्षिक ९ हजार मेट्रिक टन उत्पादन क्षमता रहेको यस कम्पनीले भारत, अष्ट्रेलिया र युक्रेनबाट तोरीको दाना आयात गरी आयल एक्सपेलर मेसिन तथा परम्परागत काठको घानीमार्फत लोकप्रिय ‘घैला’ ब्रान्डको तोरीको तेल र पीना बिक्री वितरण गर्दै आएको छ।
कम्पनीको यो व्यवसायिक यात्रा वित्तीय रूपमा निकै सबल देखिन्छ, जसले चालु आर्थिक वर्षको ९ महिनाको अवधिमा मात्रै १ अर्ब ८ करोड १० लाख रुपैयाँको कारोबार गरिसकेको छ। विगतका वर्षहरू हेर्दा सन् २०२२ मा ९५ करोड २० लाख, २०२३ मा ७६ करोड ७० लाख, र २०२४ मा ८५ करोड ७० लाख रुपैयाँको कारोबार गरेको कम्पनीले गत आर्थिक वर्षमा १ अर्ब ८ करोड ७० लाख रुपैयाँको व्यापार गर्दै २७ प्रतिशतको उच्च वृद्धिदर हासिल गरेको थियो। सन् २०२१ देखि २०२५ सम्मको अवधिमा वार्षिक औसत १० प्रतिशतले कारोबार बढाएको यस मिल्सले सोही अवधिमा ४ देखि ७ प्रतिशतसम्म नाफा मार्जिन कायम राख्दै गत आवमा १.६८ प्रतिशत खुद नाफा आर्जन गरेको छ भने कम्पनीको कुल नगद सञ्चिति समेत सकारात्मक रहेको छ।
कम्पनीले आफ्नो व्यवसाय र क्षमता विस्तारका लागि अहिले विराटनगरमा ४ विघा क्षेत्रफल ओगटेर २९ करोड ४० लाख रुपैयाँको लागतमा नयाँ तोरीको तेल प्रशोधन युनिट निर्माण गरिरहेको छ। ऋण र इक्विटीको अनुपात ७८स्२२ राखेर अगाडि बढाइएको यस आयोजनाले गत जेठ महिनासम्म ७६ प्रतिशत वित्तीय प्रगति हासिल गरिसकेको छ भने सन् २०२७ देखि व्यावसायिक रूपमा कारोबार सुरु गर्ने योजना बनाएको छ। यही निर्माणाधिन युनिटका लागि आवश्यक ऋण बढाएका कारण कम्पनीको पुँजी संरचना मध्यम स्तरको ऋणमा आधारित हुन पुगेको छ। जसले गर्दा सन् २०२४ मा १.६७ गुणा रहेको समग्र गियरिङ अनुपात गत आवमा बढेर २.९८ गुणा पुगेको थियो भने कुल बाह्य दायित्व र ट्यान्जिबल नेटवर्थको अनुपात पनि सोही अवधिमा १.७९ गुणाबाट बढेर ३.०४ पुगेको थियो।
तर, चालु आर्थिक वर्षको ९ महिनाको अवधिमा कम्पनीको यो ऋणभारमा सुधार आई गियरिङ अनुपात २.७३ गुणा र बाह्य दायित्वरट्यान्जिबल नेटवर्थ २.८२ गुणामा झरेको छ। कम्पनीको सञ्चालन नाफामा भएको वृद्धि र खुद सम्पत्ति बढेर २४ करोड रुपैयाँ पुगेका कारण ब्याज कभरेज अनुपातमा समेत ठूलो सुधार आई गत आवको २.५८ गुणा ९जुन सन् २०२४ मा १.८० गुणा थियो० बाट बढेर चालु आवको ९ महिनामा ५.८० गुणाको निकै मजबुत अवस्थामा पुगेको छ।
हाल ८ करोड ५० लाख रुपैयाँ चुक्ता पुँजी रहेको यस ऐतिहासिक कम्पनीको स्वामित्व चार जना व्यवसायीहरू सन्तोषप्रसाद रिजाल, शुशीलप्रसाद रिजाल, हरिबंश राठी र नरेश राठीमा २५/२५ प्रतिशतका दरले बराबर बाँडिएको छ। सन्तोषप्रसाद रिजाल अध्यक्ष रहेको यस कम्पनीले आफ्नो व्यवसायिक सञ्चालन तथा नयाँ आयोजनाको वित्तीय व्यवस्थापनका लागि कुल ८३ करोड ५० लाख रुपैयाँ बराबरको कर्जा रेटिङ गराएको छ। जसअन्तर्गत कम्पनीले दीर्घकालीन प्रकृतिको कर्जाका लागि ३५ करोड २० लाख रुपैयाँ र व्यवसायको दैनिक कार्यसञ्चालन तथा अल्पकालीन कर्जाका लागि ४८ करोड ३० लाख रुपैयाँको रेटिङ गराएर आफ्नो वित्तीय पारदर्शीता र बजार साखलाई अझ सुदृढ बनाएको छ।
