नेपाली सेयरबजारमा लगानीकर्ताको सक्रियता उल्लेख्य रूपमा घटेको देखिएको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकको तथ्यांकअनुसार चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो महिना साउनमा नेप्सेमा कुल ९५ अर्ब ३५ करोड ३३ लाख रुपैयाँ बराबरको सेयर कारोबार भएको छ ।
गत आर्थिक वर्षको साउनमा करिब २ खर्ब ८९ अर्ब ५९ करोड रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको थियो । यस आधारमा एक वर्षको अवधिमा कारोबार रकम १ खर्ब ९४ अर्ब २३ करोड रुपैयाँभन्दा बढीले घटेको छ । अर्थात् गत वर्ष साउनमा प्रत्येक १०० रुपैयाँ बराबरको कारोबार हुँदा यस वर्ष करिब ३३ रुपैयाँ बराबरको कारोबार मात्रै भएको छ । कारोबार रकम ६७.०७ प्रतिशतले घटेको हो ।
बजारमा कारोबार घट्नुका पछाडि पछिल्लो समय ठूला व्यवसायी तथा पूँजीबजारसँग जोडिएका व्यक्तिको कारोबारमाथि बढेको अनुसन्धानलाई पनि एउटा कारणका रूपमा हेरिएको छ । जेठमा केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो (सीआईबी)ले धितोपत्रसम्बन्धी कसुरको अनुसन्धानका क्रममा ५६ जना लगानीकर्ता तथा विभिन्न कम्पनीका पदाधिकारीको सेयर कारोबार रोक्का राख्न र विवरण उपलब्ध गराउन नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन)लाई पत्राचार गरेको थियो ।
त्यसपछि साउनमा अनुसन्धानका क्रममा केही ठूला लगानीकर्ता तथा सम्बन्धित व्यक्तिका बैंक खाता समेत रोक्का गरिएको थियो । ठूला कारोबारी तथा उनीहरूसँग सम्बन्धित खातामाथिको रोक्का र अनुसन्धानका कारण बजारमा ठूलो रकम परिचालन गर्ने समूहको सक्रियता घटेको हुनसक्ने बजार वृत्तमा चर्चा छ ।
यद्यपि कारोबार घट्नुमा यही एउटा कारण मात्रै जिम्मेवार रहेको निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन । लगानीकर्ताको मनोबल, सेयर मूल्यमा आएको उतारचढाव, ठूला लगानीकर्ताको सहभागिता, बजारको जोखिम धारणा तथा लगानी रणनीतिमा आएको परिवर्तनले पनि कारोबार प्रभावित पार्न सक्छ ।
राष्ट्र बैंकको तुलनात्मक तथ्यांकले पनि अधिकांश समूहको कारोबार रकममा ठूलो गिरावट देखाएको छ । सबैभन्दा बढी अन्य समूहको कारोबार ९०.०९ प्रतिशतले घटेको छ । माइक्रोफाइनान्स ८९.०९ प्रतिशत, प्रोमोटर सेयर ८४.२१ प्रतिशत, म्युचुअल फन्ड ८३.६० प्रतिशत, निर्जीवन बीमा ८३.२१ प्रतिशत र जीवन बीमा ८१.३३ प्रतिशतले घटेका छन् ।
त्यस्तै, विकास बैंकको कारोबार ७६.९२ प्रतिशत, व्यापार ७४.३६ प्रतिशत, लगानी ६९.७९ प्रतिशत, होटल तथा पर्यटन ६०.९७ प्रतिशत, वाणिज्य बैंक ६०.२३ प्रतिशत, हाइड्रोपावर ५८.६० प्रतिशत, उत्पादन तथा प्रशोधन ४९.३४ प्रतिशत र फाइनान्स समूहको कारोबार ४१.१३ प्रतिशतले घटेको छ ।
डिबेञ्चर भने यो प्रवृत्तिको अपवाद बनेको छ । सेयरबजारमा जोखिम बढेको अनुभूति तथा मुद्दती निक्षेपको ब्याजदर घट्दै गएको अवस्थामा निश्चित प्रतिफल दिने ऋणपत्रतर्फ केही लगानीकर्ता आकर्षित हुँदा यसको कारोबार तुलनात्मक रूपमा फरक देखिएको हो ।
अझ रोचक पक्ष भने सेयर धितो कर्जा हो । एक वर्षमै सेयर धितो कर्जा करिब २२ अर्ब रुपैयाँले बढेर १ खर्ब ६६ अर्ब रुपैयाँभन्दा माथि पुगेको छ । तर यही अवधिमा दोस्रो बजारको कारोबार रकम करिब १ खर्ब ९४ अर्ब रुपैयाँले घटेको छ ।
यसले बैंकिङ प्रणालीबाट सेयर धितोमा कर्जा प्रवाह बढे पनि त्यो रकम दोस्रो बजारमा अपेक्षित रूपमा परिचालन नभएको संकेत गर्छ । त्यसैले, अहिले पूँजीबजारमा बैंकबाट बढेको कर्जा बजारमा किन प्रतिबिम्बित भएन भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण बनेको छ ।
