नेपालको भान्सा र उद्योगहरूमा एलपी ग्यासको प्रयोग बढ्दै जाँदा यसको आयातमा ठूलो मात्रामा विदेशी मुद्रा बाहिरिएको छ । पछिल्लो समय ग्यासको खपतले देशको अर्थतन्त्रमा कस्तो प्रभाव पारिरहेको छ भन्ने विषयमा यो लेख केन्द्रित छ । भन्सार विभागको तथ्याङ्क अनुसार आव २०८१÷८२ मा सबैभन्दा धेरै ६२ अर्ब ५५ करोड रुपियाँ बराबरको पाँच लाख ४० मेट्रिक टन ग्यासको आयात भएको छ । अघिल्लो आव २०८०÷८१ मा ५५ अर्ब ६१ करोड ८४ लाख रुपियाँ बराबरको पाँच लाख २४ हजार मेट्रिक टन ग्यास आयात भएको थियो । एक वर्षको अवधिमा सात अर्ब रुपियाँ बराबरको ग्यासको बढी आयात भएको तथ्याङ्कले देखाएको छ ।
आव २०७९÷८० मा ५३ अर्ब रुपियाँ बराबरको पाँच लाख १२ हजार मेट्रिक टन ग्यास आयात भएको छ । निगमका प्रवक्ता मनोजकुमार ठाकुरले ग्यासको खपत बढेसँगै आयात बढ्दै गएको जानकारी दिनुभयो ।
ग्यास आयातमा ठूलो लगानी
नेपाल आयल निगमका अनुसार, आर्थिक वर्ष २०७७÷७८ देखि २०८१÷८२ सम्मको पाँच वर्षको अवधिमा चार खर्ब पाँच करोड रुपियाँ बराबरको २५ लाख ९३ हजार मेट्रिक टन ग्यास आयात भएको छ । यसले देखाउँछ कि खाना पकाउने ग्यासको माग निरन्तर बढिरहेको छ र यसको पूर्ति गर्न नेपालले ठूलो रकम खर्च गरिरहेको छ ।
विशेषगरी सहरी क्षेत्रमा मात्र नभई ग्रामीण भेगमा समेत ग्यासको प्रयोग बढ्दै गएको छ । राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार, नेपालका ४४ प्रतिशत घरधुरीले खाना पकाउन ग्यासको प्रयोग गर्ने गरेका छन्। यद्यपि, अझै पनि ठूलो संख्यामा, अर्थात् ७० प्रतिशत घरधुरी दाउरा, गुइँठाजस्ता परम्परागत इन्धनमा निर्भर छन्। यो तथ्यांकले भविष्यमा ग्यासको खपत अझ बढ्न सक्ने सम्भावनालाई पनि संकेत गर्छ ।
किन बढ्दै छ ग्यासको खपत ?
सरकारले विद्युत् खपतमा जोड दिए पनि बिजुलीको आपूर्तिमा देखिएको अनिश्चितता, विशेषगरी ग्रामीण क्षेत्रमा, ग्यासको खपत बढ्नुको प्रमुख कारण हो । साथै, होटल, रेस्टुरेन्ट र औद्योगिक क्षेत्र (जस्तैः सिसा, छड र फलाम उद्योग) मा पनि ग्यासको प्रयोग व्यापक छ, जसले गर्दा यसको माग अझै उच्च रहेको छ । छिमेकी मुलुक भारतका विभिन्न रिफाइनरी केन्द्रबाट खाना पकाउने ग्यास आयात हुने गर्छ । मुलुकमा विभिन्न ५५ वटा ग्यास उद्योगले आयात गरी बजारमा वितरण गर्ने गरेका छन् । हाल बजारमा प्रतिसिलिन्डर ग्यासको मूल्य एक हजार ९१० रुपियाँ रहेको छ ।
नेपालमा आयातित ग्यासको मात्रा र त्यसका लागि विदेशिने रकम वर्षैपिच्छे बढ्दै गएको भन्सार विभागको तथ्यांकले पनि पुष्टि गर्छ । यसले नेपालको व्यापार घाटालाई थप बढाएको छ । यसरी ठूलो मात्रामा विदेशी मुद्रा ग्यास आयातमा खर्च हुँदा देशको अर्थतन्त्रमा नकारात्मक असर पर्न सक्छ ।
ग्यास आयातमा निर्भरता घटाउन सरकारले विद्युतीय ऊर्जाको प्रयोगलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्छ । यसका लागि ग्रामीण क्षेत्रसम्म भरपर्दो र नियमित विद्युत् सेवा पु¥याउनुपर्छ। साथै, इन्डक्सन चुलो र अन्य विद्युतीय उपकरणको प्रयोगमा सहुलियत दिन सकेमा ग्यासको विकल्प सहज बन्न सक्छ ।
समग्रमा, नेपालमा एलपी ग्यासको कारोबार ठूलो मात्रामा भइरहेको छ र यसले विदेशी मुद्राको बहिर्गमनमा पनि ठूलो भूमिका खेलेको छ। यो समस्या समाधान गर्न दीर्घकालीन योजना र ऊर्जाका अन्य स्रोतहरूको विकासमा जोड दिनु आवश्यक देखिन्छ ।
