अमेरिका र इरानबीच लामो समयदेखि जारी सैन्य तनाव अन्त्य गर्ने उद्देश्यले भएको ऐतिहासिक शान्ति सहमतिले विश्व ऊर्जा बजारमा सकारात्मक संकेत देखाएको छ। सहमतिको घोषणा भएसँगै एसियाली बजारको प्रारम्भिक कारोबारमै कच्चा तेलको मूल्य उल्लेख्य रूपमा घटेको छ, जसले पछिल्ला महिनाहरूमा चर्किएको इन्धन संकटमा केही राहत दिएको छ।
दुई देशबीच मध्यस्थता गरिरहेको पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शहबाज सरिफले शान्ति सम्झौताको औपचारिक जानकारी सार्वजनिक गरेपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य तीव्र गतिमा ओरालो लागेको हो। प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय सूचक ‘ब्रेन्ट क्रुड’को मूल्य ३.८ प्रतिशतले घट्दै प्रतिब्यारेल ८४.०२ अमेरिकी डलरमा झरेको छ। यसैगरी अमेरिकी बजारमा कारोबार हुने ‘वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएट’ (डब्लुटिआई) तेलको मूल्य पनि ४.१ प्रतिशतले घटेर प्रतिब्यारेल ८१.४० डलरमा पुगेको छ।
यो सहमतिले विश्व ऊर्जा आपूर्ति सहज हुने अपेक्षा बढाएको छ। समाचारअनुसार, सहमतिपत्रको मस्यौदा अन्तिम चरणमा पुगेको छ र आगामी जुन १९ मा स्विट्जरल्यान्डमा औपचारिक हस्ताक्षर समारोह आयोजना गरिने तयारी छ। यसले केही महिनादेखि अनिश्चितता र त्रासमा रहेको ऊर्जा बजारलाई स्थिरता दिन सक्ने विश्वास गरिएको छ।
मध्यपूर्व क्षेत्रमा बढ्दो तनाव फेब्रुअरी २८, २०२६ मा अमेरिका र इजरायलले इरानको आणविक कार्यक्रम र सैन्य संरचनालाई लक्षित गर्दै संयुक्त हवाई आक्रमण गरेपछि सुरु भएको थियो। ‘अपरेशन एपिक फ्युरी’ नाम दिइएको उक्त आक्रमणमा इरानका केही उच्चस्तरीय अधिकारीको मृत्यु भएपछि स्थिति झनै चर्किएको थियो। त्यसको प्रतिशोधस्वरूप इरानले इजरायल तथा मध्यपूर्वमा रहेका अमेरिकी सैन्य आधारहरूमा मिसाइल र ड्रोन आक्रमण गरेको थियो, जसले क्षेत्रीय सुरक्षालाई गम्भीर चुनौती दिएको थियो।
युद्ध चर्किँदै जाँदा विश्व बजारमा तेलको आपूर्ति अवरुद्ध हुने डरले कच्चा तेलको मूल्य आकासिएको थियो। युद्ध सुरु हुनु अघि करिब ७० डलर प्रतिव्यारेलमा रहेको ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य चरम अवस्थामा पुग्दा १२० डलरसम्म पुगेको थियो। यसले विश्व अर्थतन्त्रमा महँगी बढाउने र आर्थिक मन्दी निम्त्याउने चिन्ता बढाएको थियो।
शान्ति सहमतिपछि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अब तेल आपूर्ति सहज हुने विश्वास व्यक्त गरेका छन्। उनले सामाजिक सञ्जालमार्फत विश्वका मालवाहक जहाजहरूलाई पुनः सञ्चालनमा आउन आह्वान गर्दै ऊर्जा आपूर्ति पुनः सामान्य बन्ने संकेत दिएका छन्। सहमतिअनुसार अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहहरूमा लगाएको नौसैनिक नाकाबन्दी हटाउनेछ र रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण ‘हर्मुज जलडमरू’ पुनः खुला गरिनेछ।
यो जलमार्ग विश्व व्यापारका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ, किनभने विश्वको करिब २० प्रतिशत कच्चा तेल र ग्यास आपूर्ति यही मार्गबाट हुने गर्दछ। गत केही महिनादेखि इरानले यो मार्ग बन्द गरेपछि अन्तर्राष्ट्रिय आपूर्ति शृंखला प्रभावित भएको थियो।
इरानका उप–परराष्ट्रमन्त्री काजेम गारीबाबादीले यो सम्झौता पूर्ण विश्वासको आधारमा नभई देशको हितलाई ध्यानमा राखेर गरिएको बताएका छन्। यता युरोपका प्रमुख देशहरू—बेलायत, फ्रान्स, जर्मनी र इटाली—ले पनि संयुक्त प्रतिक्रिया दिँदै इरानको आगामी कदमका आधारमा उसमाथि लगाइएका आर्थिक प्रतिबन्धहरू फुकुवा गर्न सकिने संकेत दिएका छन्।
