नेपाल र जापानबीचको दीर्घकालीन मैत्रीपूर्ण सम्बन्धलाई अझ सुदृढ बनाउने उद्देश्यसहित पर्यटन कूटनीतिलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउने महत्वपूर्ण पहलस्वरूप नेपाल पर्यटन बोर्ड र वाकायामा प्रिफेक्चर बीच पर्यटन सहकार्यसम्बन्धी समझदारीपत्र (एमओयू) मा हस्ताक्षर गरिएको छ। यो समझदारीले दुई देशबीचको सांस्कृतिक, आर्थिक तथा जनस्तरीय सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाउने अपेक्षा गरिएको छ। विशेषतः नेपाल–जापान कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भएको ७०औँ वर्षको सन्दर्भमा भएको यो सहकार्यलाई दुवै देशका लागि ऐतिहासिक र दूरगामी महत्वको कदमका रूपमा हेरिएको छ।
सो समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर कार्यक्रम भृकुटीमण्डपस्थित नेपाल पर्यटन बोर्डको सभाहलमा आयोजना गरिएको थियो। कार्यक्रममा दुवै पक्षका उच्च पदाधिकारी, सरकारी प्रतिनिधि, पर्यटन क्षेत्रका सरोकारवालाहरू तथा सञ्चारकर्मीहरूको उपस्थिति रहेको थियो। कार्यक्रममा बोल्ने वक्ताहरूले नेपाल र जापानबीचको सम्बन्ध केवल औपचारिक कूटनीतिक सम्बन्ध मात्र नभई साझा मूल्य, सांस्कृतिक आदान–प्रदान र आपसी विश्वासमा आधारित रहेको धारणा व्यक्त गरे।
समझदारीपत्रमा नेपाल पर्यटन बोर्डका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत दीपक राज जोशी र वाकायामा प्रिफेक्चरका गभर्नर इजुमी मियाजाकीले हस्ताक्षर गरेका हुन्। उक्त हस्ताक्षरमार्फत दुवै पक्षले संयुक्त रूपमा पर्यटन प्रवर्द्धन, बजार विस्तार, ज्ञान र अनुभवको आदान–प्रदान, दीगो पर्यटन विकास तथा सांस्कृतिक रूपमा सम्मानजनक पर्यटन अभ्यासलाई प्राथमिकताका साथ अघि बढाउने प्रतिबद्धता जनाएका छन्।
यस समझदारीपत्रले विशेषगरी पाँच प्रमुख क्षेत्रमा सहकार्य गर्ने स्पष्ट मार्गचित्र प्रस्तुत गरेको छ। पहिलो, संयुक्त पर्यटन प्रवर्द्धन र मार्केटिङ गतिविधिहरू सञ्चालन गरिनेछ। यसअन्तर्गत नेपाल र वाकायामाबीच पर्यटक आदान–प्रदान वृद्धि गर्न लक्षित प्रचार–प्रसार कार्यक्रम, प्रदर्शनी, अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटन मेला तथा डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत संयुक्त अभियान सञ्चालन गरिनेछ। दोस्रो, पर्यटनसम्बन्धी सूचना, तथ्यांक तथा उत्कृष्ट अभ्यासहरूको आदान–प्रदान गरिनेछ। यसले दुवै पक्षलाई एक–अर्काबाट सिक्ने अवसर प्रदान गर्नेछ। तेस्रो, पर्यटन विज्ञ, अधिकारी तथा निजी क्षेत्रका प्रतिनिधिहरूबीच भ्रमण आदान–प्रदान कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ, जसले क्षमता अभिवृद्धि र व्यावसायिक दक्षता विकासमा सहयोग पुर्याउनेछ। चौथो, सञ्चार तथा जनसम्पर्क क्षेत्रमा सहकार्य गर्दै पर्यटन सन्देशलाई प्रभावकारी ढंगले विश्व बजारसम्म पुर्याइनेछ। पाँचौँ, सांस्कृतिक रूपमा सम्मानजनक र वातावरणमैत्री पर्यटन प्रवर्द्धनमा विशेष जोड दिइनेछ, जसले दीगो पर्यटन विकासको आधार तयार गर्नेछ।
कार्यक्रममा संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री अनिल कुमार सिन्हाले जापानबाट गभर्नर नेतृत्वको प्रतिनिधिमण्डल नेपाल भ्रमणमा आउनुलाई सकारात्मक र स्वागतयोग्य कदमका रूपमा व्याख्या गरे। उनले नेपाल–जापान कूटनीतिक सम्बन्धको ७० वर्षे यात्रालाई स्मरण गर्दै यस समझदारीले दीगो तथा उत्तरदायी पर्यटन प्रवर्द्धनमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउने विश्वास व्यक्त गरे। मन्त्री सिन्हाले दुवै देशले आफ्ना सांस्कृतिक सम्पदा, परम्परा र मूल्यलाई उच्च प्राथमिकता दिने गरेको उल्लेख गर्दै यस सहकार्यले सांस्कृतिक पर्यटनलाई नयाँ आयाम दिने धारणा राखे। उनका अनुसार, नेपाल हिमालयको देश र भगवान् बुद्धको जन्मस्थलका रूपमा विश्वभर परिचित छ भने जापान प्रविधि, अनुशासन र सांस्कृतिक सम्पदाको धनी राष्ट्र हो। यी विशेषताहरूको समन्वयले पर्यटन क्षेत्रमा नयाँ सम्भावना सिर्जना गर्नेछ।
त्यसैगरी मन्त्रालयका सचिव मुकुन्द प्रसाद निरौलाले नेपाल–जापानबीचको ऐतिहासिक सम्बन्धलाई स्मरण गर्दै यस समझदारीलाई पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि ऐतिहासिक अवसरका रूपमा चित्रण गरे। उनले नेपालको पर्यटन बजारलाई विविधीकरण गर्नु आजको आवश्यकता भएको उल्लेख गर्दै जापान जस्तो स्थापित स्रोत बजारसँग सहकार्य हुनु सकारात्मक संकेत भएको बताए। उनका अनुसार, नेपालले परम्परागत बजारमा मात्र निर्भर नभई नयाँ गन्तव्य र नयाँ साझेदारीमार्फत आफ्नो उपस्थिति विस्तार गर्नुपर्ने आवश्यकता छ, र यो समझदारी त्यही दिशातर्फको महत्वपूर्ण पाइला हो।
वाकायामा प्रिफेक्चरका गभर्नर इजुमी मियाजाकीले नेपालसँग सहकार्य गर्न पाउँदा खुशी व्यक्त गर्दै नेपाल इतिहास, संस्कृति र प्राकृतिक सम्पदाले समृद्ध मुलुक भएको बताए। उनले वाकायामा र नेपालबीच धेरै समानता रहेको उल्लेख गरे—विशेषतः धार्मिक सम्पदा, प्राकृतिक सुन्दरता र सांस्कृतिक परम्पराको संरक्षणमा दुवै क्षेत्रको प्रतिबद्धता। उनले यस समझदारीले वाकायामाबाट नेपालतर्फ र नेपालबाट वाकायामातर्फ पर्यटक आगमन वृद्धि हुने विश्वास व्यक्त गरे। साथै, उनले पर्यटन सहकार्यले दुई देशका नागरिकबीचको समझदारी र मित्रतालाई अझ बलियो बनाउने धारणा राखे।
नेपाल पर्यटन बोर्डका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत दीपक राज जोशीले जापानलाई नेपालको प्रमुख पर्यटन स्रोत बजारमध्ये एकका रूपमा उल्लेख गर्दै पछिल्लो समय जापानी पर्यटक आगमनमा करिब ८ प्रतिशत वृद्धि भएको जानकारी दिए। उनले नेपाललाई विविध र जीवन्त अनुभवहरूको गन्तव्यका रूपमा चित्रण गर्दै यहाँ हिमाल, संस्कृति, आध्यात्मिकता, साहसिक पर्यटन तथा ग्रामीण जीवनशैलीको अद्वितीय संयोजन रहेको बताए। उनका अनुसार, यो समझदारीपत्र केवल औपचारिक दस्तावेज मात्र नभई गन्तव्य, ज्ञान र अवसरलाई जोड्ने सेतु हो। यसले नेपाली पर्यटन बजारका लागि नयाँ सम्भावनाका ढोका खोल्नेछ र दीर्घकालीन साझेदारीको आधार निर्माण गर्नेछ।
यस सहकार्यले दीगो पर्यटन विकासमा विशेष ध्यान दिने प्रतिबद्धता जनाएको छ। आजको विश्वमा पर्यटन विकाससँगै वातावरणीय संरक्षण, स्थानीय समुदायको सहभागिता र सांस्कृतिक सम्मानलाई समान रूपमा महत्व दिनुपर्ने आवश्यकता बढ्दै गएको छ। नेपाल र जापान दुवैले आफ्नो सांस्कृतिक सम्पदा र प्राकृतिक स्रोतको संरक्षणमा चासो राख्ने भएकाले दीगो पर्यटनका साझा अभ्यास विकास गर्ने सम्भावना प्रबल रहेको छ। यसले स्थानीय समुदायलाई रोजगारी सिर्जना गर्ने, साना तथा मध्यम व्यवसायलाई सशक्त बनाउने र आर्थिक विकासमा योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
समझदारीपत्र हस्ताक्षर भएको मितिदेखि लागू हुने उल्लेख गरिएको छ। कार्यान्वयनका लागि दुवै पक्षले आपसी समझदारीका आधारमा गतिविधि तय गर्नेछन्। सहकार्यसम्बन्धी कार्यक्रमहरूको समन्वय गर्न सम्पर्क बिन्दु तोकिनेछ र खर्च आ–आफ्नै पक्षले व्यहोर्ने व्यवस्था गरिएको छ। यसले पारदर्शिता, उत्तरदायित्व र स्पष्ट कार्यप्रणाली सुनिश्चित गर्नेछ।
समग्रमा, नेपाल पर्यटन बोर्ड र वाकायामा प्रिफेक्चरबीच भएको यो समझदारीले नेपाल–जापान सम्बन्धलाई पर्यटन कूटनीतिमार्फत नयाँ आयाम प्रदान गरेको छ। ७० वर्षे कूटनीतिक सम्बन्धको सन्दर्भमा भएको यो सहकार्यले दीगो, उत्तरदायी र सांस्कृतिक रूपमा संवेदनशील पर्यटन प्रवर्द्धनमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउने विश्वास गरिएको छ। संयुक्त प्रयासमार्फत दुवै पक्षले पर्यटक आगमन वृद्धि, बजार विस्तार, ज्ञान आदान–प्रदान र दीर्घकालीन साझेदारीलाई सुदृढ बनाउँदै आर्थिक तथा सांस्कृतिक सम्बन्धलाई अझ मजबुत बनाउने लक्ष्य राखेका छन्। भविष्यमा यस सहकार्यका ठोस परिणामहरू देखिने अपेक्षा गर्दै नेपाल र जापानबीचको मित्रता तथा सहकार्यको यात्रा अझ सशक्त रूपमा अघि बढ्ने विश्वास व्यक्त गरिएको छ।
