नेपालको इतिहासमा कहिल्यै नमेटिने पीडादायी अध्यायका रूपमा रहेको नारायणहिटी दरबार हत्याकाण्ड भएको आज २५ वर्ष पूरा भएको छ। विसं २०५८ जेठ १९ गते घटेको उक्त विभत्स घटनाले न केवल राजसंस्थालाई तहसनहस बनायो, बरु समग्र राष्ट्रलाई नै गहिरो शोक र अन्योलमा डुबायो। आज पनि त्यो कालरात्रि नेपाली समाजका लागि रहस्य, पीडा र बहसको विषय बनेको छ।
त्यो दिन शुक्रबार साँझ नारायणहिटी दरबारभित्र नियमित पारिवारिक भोज आयोजना गरिएको थियो। तर, रमाइलो वातावरण केहीबेरमै त्रासदीमा परिणत भयो। अन्धाधुन्ध गोली प्रहारबाट तत्कालीन राजा वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह, रानी ऐश्वर्य, अधिराजकुमार नीराजन, अधिराजकुमारी श्रुति, तथा राजपरिवारका अन्य सदस्यहरूको निर्मम हत्या भयो। एकै झट्कामा देशले आफ्नो सम्पूर्ण शाही परिवार गुमायो।
घटनापछि अचेत अवस्थामा फेला परेका युवराज दीपेन्द्र शाहलाई भोलिपल्ट राजा घोषणा गरियो। उनी अर्धचेत अवस्थामा अस्पतालमा उपचाररत थिए। सोही कारण राज्य सञ्चालनका लागि तत्कालीन अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र शाहलाई नायबीको जिम्मेवारी दिइयो। तर, केही दिनमै दीपेन्द्रको पनि निधन भएपछि ज्ञानेन्द्र शाह नेपालका नयाँ राजा घोषित भए। यस घटनाक्रमले राजनीतिक र संवैधानिक रूपमा पनि ठूलो तरंग ल्यायो।
घटनाको सत्यतथ्य सार्वजनिक गर्न तत्कालीन प्रधानन्यायाधीश र प्रतिनिधि सभाका सभामुख सम्मिलित उच्चस्तरीय छानबिन समिति गठन गरिएको थियो। उक्त समितिले आफ्नो प्रतिवेदनमा युवराज दीपेन्द्रले नै पारिवारिक विवादका कारण गोलीकाण्ड गराएको निष्कर्ष निकालेको थियो। तर, यस निष्कर्षप्रति जनस्तरमा सधैं प्रश्न उठिरह्यो। धेरैले प्रतिवेदनलाई अपूर्ण र शंकास्पद भन्दै आलोचना गर्दै आएका छन्।
२५ वर्ष बितिसक्दा पनि दरबार हत्याकाण्डसँग जोडिएका धेरै प्रश्न अनुत्तरित नै छन्। घटनाको वास्तविक कारण, त्यसपछिका राजनीतिक निर्णयहरू र छानबिन प्रक्रियाको पारदर्शितामाथि अझै पनि बहस जारी छ। यसले नेपाली जनमानसमा गहिरो अविश्वास र जिज्ञासा कायम राखेको छ।
राजा वीरेन्द्रको शालीन, सरल र जनप्रिय छविका कारण उनको स्मृति अझै जनमानसमा जीवित छ। आजको दिनलाई धेरै नेपालीले शोक र श्रद्धाका साथ सम्झन्छन्। देशका विभिन्न स्थानमा स्मृति कार्यक्रम, दीप प्रज्वलन तथा श्रद्धाञ्जली सभा आयोजना गरी दिवंगत आत्माहरूको सम्झना गरिएको छ।
नारायणहिटी दरबार हत्याकाण्ड केवल एक आपराधिक घटना मात्र होइन, यो नेपालको राजनीतिक, सामाजिक र ऐतिहासिक यात्रामा निर्णायक मोड थियो। यसले राजसंस्थाको अन्त्यतर्फको बाटो पनि अप्रत्यक्ष रूपमा प्रशस्त गर्यो। आज २५ वर्षपछि पनि यो घटना इतिहासको एउटा गहिरो घाउका रूपमा जीवित छ—जहाँ सत्य अझै पूर्ण रूपमा उजागर हुन बाँकी छ।
