राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सभापति रवि लामिछानेको हालै सम्पन्न भारत भ्रमणले नेपाल र भारत दुवै देशमा व्यापक चर्चा पाएको छ। राजनीतिक तथा कूटनीतिक वृत्तमा यो भ्रमणलाई सामान्य दलगत भ्रमणभन्दा बढी महत्वका साथ हेरिएको छ। विशेषगरी भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीलगायत उच्च नेतृत्वसँग भएको भेटघाटले नेपाल–भारत सम्बन्धको भावी दिशा र सहकार्यबारे नयाँ बहस सुरु गरेको छ।
भारत भ्रमणका क्रममा लामिछानेलाई दिइएको स्वागत र सम्मानले धेरैको ध्यान आकर्षित गरेको छ। भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) को निमन्त्रणामा नयाँ दिल्ली पुगेका लामिछानेलाई राजनीतिक नेताको रूपमा मात्र नभई उच्चस्तरीय पाहुनाको रूपमा व्यवहार गरिएको बताइएको छ। विमानस्थलदेखि विभिन्न औपचारिक कार्यक्रमसम्म उनलाई विशेष महत्व दिइएको देखिएको छ।
भ्रमणको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसँग भएको भेटलाई मानिएको छ। उक्त भेटमा दुवै देशका उच्च अधिकारीहरूको सहभागिता रहेको जनाइएको छ। भेटवार्तामा नेपाल–भारत सम्बन्ध, क्षेत्रीय सहकार्य, विकास, पूर्वाधार निर्माण, कनेक्टिभिटी तथा आर्थिक साझेदारीका विषयमा विस्तृत छलफल भएको बताइएको छ। यसले भ्रमणलाई केवल शिष्टाचार भेटमा सीमित नराखी नीति र सम्भावनाको तहसम्म पु¥याएको विश्लेषण गरिएको छ।
भेटघाटका क्रममा परम्परागत राजनीतिक विवादभन्दा विकास र आर्थिक सहकार्यलाई प्राथमिकतामा राखिएको देखिन्छ। डिजिटल पूर्वाधार, यातायात सञ्जाल, ऊर्जा, व्यापार तथा लगानीका क्षेत्रमा सहकार्य विस्तार गर्ने विषयमा विशेष जोड दिइएको बताइन्छ। यसलाई केही विश्लेषकहरूले ‘विकास कूटनीति’ को अवधारणासँग जोडेर हेरेका छन्।
भारतीय पक्षले नेपाललाई आफ्नो ‘छिमेक पहिलो’ नीतिको महत्वपूर्ण साझेदारका रूपमा उल्लेख गरेको बताइएको छ। साथै, आगामी दिनमा दुई देशबीच रहेका विभिन्न परियोजना र सहकार्यका कार्यक्रमलाई निश्चित समयसीमाभित्र अगाडि बढाउने प्रतिबद्धता समेत व्यक्त गरिएको चर्चा छ। यसले सम्बन्धलाई परिणाममुखी बनाउने प्रयासको संकेत दिएको विश्लेषण गरिएको छ।
भाजपाका शीर्ष नेताहरूसँग पनि लामिछानेले छुट्टाछुट्टै भेटवार्ता गरेका थिए। ती भेटमा राजनीतिक सम्बन्ध, लोकतान्त्रिक अभ्यास तथा क्षेत्रीय सहकार्यका विषयमा कुराकानी भएको जनाइएको छ। भारतीय राजनीतिक नेतृत्वले नेपालसँगको सम्बन्धलाई अझ सुदृढ बनाउन इच्छा व्यक्त गरेको बताइएको छ।
यद्यपि, भ्रमणका क्रममा सीमा विवाद, लिम्पियाधुरा, लिपुलेक तथा कालापानीजस्ता संवेदनशील विषयमा ठोस छलफल भएको संकेत भने सार्वजनिक रूपमा देखिएको छैन। सुरक्षा, खुला सीमा व्यवस्थापन तथा क्षेत्रीय रणनीतिक चासोका विषयहरू पनि प्रत्यक्ष रूपमा प्राथमिकतामा नरहेको विश्लेषण गरिएको छ।
कूटनीतिक जानकारहरूका अनुसार भ्रमणले सकारात्मक सन्देश दिएको भए पनि यसको वास्तविक प्रभाव आगामी दिनका गतिविधिले निर्धारण गर्नेछ। विशेषगरी नेपाल सरकारले भारतसँगको सम्बन्धलाई कुन प्राथमिकता र रणनीतिका साथ अगाडि बढाउँछ भन्ने विषय महत्वपूर्ण रहने उनीहरूको भनाइ छ।
भ्रमणपछि नेपाल–भारत सम्बन्धलाई नयाँ ढंगले अगाडि बढाउने सम्भावनाबारे चर्चा बढेको छ। तर त्यसका लागि स्पष्ट नीति, साझा दृष्टिकोण र संस्थागत पहल आवश्यक पर्ने विश्लेषकहरूको मत छ। अहिलेका लागि रवि लामिछानेको भारत भ्रमणले दुई देशबीच विकास, सहकार्य र विश्वासमा आधारित सम्बन्ध विस्तार गर्ने सम्भावनाको संकेत दिएको निष्कर्ष निकालिएको छ।
