अमेरिका र इरानबीच हुने भनिएको बहुप्रतीक्षित शान्ति सम्झौता अन्तिम समयमा स्थगित भएपछि अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिक वृत्तमा नयाँ चर्चा सुरु भएको छ। स्वीट्जरल्यान्डमा शुक्रबार आयोजना गर्ने तयारी गरिएको औपचारिक हस्ताक्षर समारोह अनपेक्षित रूपमा रोकिएपछि वार्ता प्रक्रिया नयाँ मोडमा पुगेको हो।
अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूको विवरणअनुसार समारोहमा सहभागी हुन दुवै देशका उच्चस्तरीय प्रतिनिधिहरू नजाने निर्णय भएपछि औपचारिक कार्यक्रम स्थगित गरिएको हो। यसले तत्कालै सम्झौता हुने अपेक्षामा रहेका पक्षहरूलाई निराश बनाएको छ भने प्रक्रिया अझ लम्बिने संकेत दिएको छ।
कूटनीतिक स्रोतहरूका अनुसार अब शान्ति प्रक्रिया प्रत्यक्ष हस्ताक्षरको चरणबाट हटेर प्राविधिक तहका विस्तृत छलफलतर्फ मोडिएको छ। दुवै पक्षबीच अझै केही जटिल र संवेदनशील विषयहरूमा सहमति हुन बाँकी रहेकाले तत्काल सम्झौता सम्भव नभएको बताइएको छ।
हाल अमेरिका, इरान, कतार र पाकिस्तानका अग्रिम टोलीहरू स्वीट्जरल्यान्डका विभिन्न सहरमा सक्रिय रूपमा वार्तामा संलग्न छन्। ब्युर्गेनस्टक र ज्युरिखमा केन्द्रित यी छलफलहरूमा आगामी चरणको रणनीति तय गर्ने काम भइरहेको छ। यसले औपचारिक समारोह स्थगित भए पनि संवाद प्रक्रिया भने निरन्तर अघि बढिरहेको देखाउँछ।
स्रोतहरूका अनुसार बाँकी रहेका विषयहरू समाधान गर्न आगामी करिब ६० दिनसम्म चरणबद्ध रूपमा प्राविधिक वार्ता सञ्चालन गरिनेछ। यी छलफलहरूमा विशेषगरी सम्झौताका सूक्ष्म प्रावधान, कार्यान्वयनका शर्तहरू र आपसी विश्वास निर्माणसँग सम्बन्धित विषयहरूमा ध्यान केन्द्रित गरिनेछ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार यस्ता बहुपक्षीय र संवेदनशील सम्झौताहरूमा अन्तिम चरणमा प्राविधिक जटिलता आउनु असामान्य होइन। तर, औपचारिक समारोह नै स्थगित हुनु भने प्रक्रिया अझै पूर्ण रूपमा परिपक्व नभएको संकेत मानिएको छ।
यो विकासले क्षेत्रीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिक सन्तुलनमा पनि प्रभाव पार्ने देखिएको छ। अमेरिका र इरानबीचको सम्बन्ध लामो समयदेखि तनावपूर्ण रहँदै आएको अवस्थामा सम्भावित शान्ति सम्झौता विश्व समुदायका लागि महत्वपूर्ण मानिएको थियो।
सम्झौता स्थगित हुँदा पाकिस्तानको भ्रमण तालिकामा पनि असर परेको छ। पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शहबाज शरिफले स्वीट्जरल्यान्डको तय गरिएको भ्रमण रद्द गरेका छन्। प्रारम्भिक योजना अनुसार उनी उक्त समारोहमा सहभागी हुने कार्यक्रम रहेको थियो।
समाचार स्रोतहरूका अनुसार सम्झौतासम्बन्धी मुख्य एजेन्डामा पर्याप्त प्रगति भइसकेकाले शरिफको भ्रमण तत्काल आवश्यक नरहेको निष्कर्ष निकालिएको हो। यसले औपचारिक कार्यक्रम नभए पनि कूटनीतिक तयारी भने आन्तरिक रूपमा अघि बढिरहेको संकेत गर्छ।
यस घटनाले कूटनीतिक प्रक्रियामा लचकता र समय व्यवस्थापनको महत्वलाई पनि उजागर गरेको छ। औपचारिक समारोहभन्दा पहिले सबै पक्षबीच पूर्ण सहमति सुनिश्चित गर्नुपर्ने आवश्यकता स्पष्ट देखिएको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार यदि प्राविधिक वार्तामा बाँकी विषयहरू समाधान भए भने केही समयपछि पुनः औपचारिक सम्झौता कार्यक्रम तय हुन सक्छ। तर त्यसका लागि दुवै पक्षबीच विश्वासको वातावरण अझ मजबुत बनाउनु आवश्यक हुनेछ।
