नेपालको बैंकिङ क्षेत्र अब केवल अनुभव र पहुँचका आधारमा चल्ने अवस्था समाप्त हुँदै गएको छ। पछिल्लो समय वित्तीय सुशासन, कर्जा अनुशासन र संस्थागत जोखिम व्यवस्थापनप्रति बढ्दो चासोसँगै नियामक निकायले नेतृत्व तहलाई अझ जिम्मेवार बनाउने दिशामा कडा कदम चालेको छ। बैंक तथा वित्तीय संस्थामा गलत निर्णयका कारण समस्या नआओस् भन्ने उद्देश्यले अब नेतृत्व चयन प्रक्रियामै गहिरो निगरानी सुरु गरिएको छ।
यसै सन्दर्भमा नेपाल राष्ट्र बैंकले एकीकृत निर्देशन संशोधन गर्दै बैंक तथा वित्तीय संस्थामा कार्यरत पुराना सञ्चालक, सीईओ र उच्च व्यवस्थापन तहका पदाधिकारीलाई समेत आफ्नो विस्तृत विवरण बुझाउन अनिवार्य गरेको छ। उनीहरूले आफ्नो व्यक्तिगत, वित्तीय तथा कानुनी पृष्ठभूमिसम्बन्धी विवरण केन्द्रीय बैंकमा पेश गर्नुपर्नेछ। साथै भविष्यमा कुनै परिवर्तन भएमा त्यसलाई अद्यावधिक गरेर जानकारी गराउने व्यवस्था पनि गरिएको छ।
नयाँ व्यवस्थाले पारदर्शिता मात्र होइन, स्वार्थको द्वन्द्व नियन्त्रणमा पनि विशेष जोड दिएको छ। बैंकिङ क्षेत्र विश्वासमा आधारित हुने भएकाले नेतृत्वमा रहेका व्यक्तिको व्यक्तिगत स्वार्थ र संस्थागत निर्णयबीच टकराव भए त्यसले गम्भीर जोखिम निम्त्याउन सक्छ। यही कारणले अब नियुक्ति प्रक्रियामा सम्भावित स्वार्थको द्वन्द्व सम्बन्धी विवरण खुलाउनुपर्ने प्रावधान राखिएको छ।
त्यस्तै, विदेशमा रहेको सम्पत्ति वा कुनै सम्पत्तिको वास्तविक धनी (बेनिफिसियल ओनर) भएको अवस्थासमेत खुलाउनुपर्ने व्यवस्था लागू गरिएको छ। यसले बैंक नेतृत्वमा रहेका व्यक्तिहरूको सम्पत्ति पारदर्शिता कायम गर्न सहयोग पुग्ने विश्वास गरिएको छ। वित्तीय अनुशासन र सुशासनलाई बलियो बनाउन यस्तो व्यवस्था महत्वपूर्ण मानिएको छ।
यसअघि बैंक नेतृत्व चयन गर्दा शैक्षिक योग्यता, अनुभव र व्यावसायिक क्षमतामा मात्र केन्द्रित हुने गरिन्थ्यो। तर अब त्यसको दायरा फराकिलो बनाइएको छ। नियुक्त हुने व्यक्तिले आफ्नो विगतको आचरण, कुनै आपराधिक गतिविधिमा संलग्नता, चलिरहेको मुद्दा वा अनुसन्धान, सरकारी बक्यौता, कर दायित्व तथा कर्जा कालोसूचीमा परे-नपरेको अवस्थासमेत स्वघोषणा गर्नुपर्नेछ।
यस परिवर्तनले बैंकिङ क्षेत्रमा नयाँ सन्देश दिएको छ-अब नेतृत्व केवल पद प्राप्त गर्ने माध्यम होइन, जिम्मेवारी र विश्वासको परीक्षा पनि हो। नेतृत्वमा पुग्न चाहने व्यक्तिले आफ्नो व्यावसायिक क्षमतासँगै व्यक्तिगत वित्तीय इतिहास र नैतिक पृष्ठभूमि पनि स्पष्ट र विश्वसनीय राख्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ।
