धेरैजसो मानिसले भिटामिन ‘सि’लाई रुघाखोकी लाग्दा मात्र आवश्यक पर्ने पोषक तत्वका रूपमा बुझ्ने गरेका छन्। तर स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार भिटामिन ‘सि’ शरीरका लागि दैनिक आवश्यक पर्ने अत्यन्त महत्त्वपूर्ण भिटामिन हो, जसले रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउनुका साथै छालाको स्वास्थ्य, घाउ निको हुने प्रक्रिया, आइरनको अवशोषण तथा शरीरका विभिन्न अंगको कार्यसम्पादनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
भिटामिन ‘सि’ पानीमा घुल्ने (Water-soluble) भिटामिन भएकाले शरीरमा लामो समयसम्म सञ्चित भएर बस्दैन। त्यसैले यसको आवश्यकता पूरा गर्न दैनिक रूपमा फलफूल तथा हरियो सागसब्जी सेवन गर्नुपर्ने चिकित्सकहरूको सुझाव छ। नियमित रूपमा भिटामिन ‘सि’युक्त आहार सेवन गर्दा शरीर स्वस्थ रहनुका साथै विभिन्न संक्रमणबाट बच्न पनि मद्दत पुग्ने विश्वास गरिएको छ।
स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूका अनुसार भिटामिन ‘सि’को सबैभन्दा महत्वपूर्ण काम रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता (इम्युनिटी)लाई मजबुत बनाउनु हो। यसले शरीरलाई ब्याक्टेरिया, भाइरस तथा अन्य संक्रमणसँग लड्न सहयोग पुर्याउँछ। यद्यपि भिटामिन ‘सि’ले रुघाखोकी पूर्ण रूपमा रोक्ने वा निको पार्ने औषधिको काम भने गर्दैन, तर रोगसँग लड्ने शरीरको प्राकृतिक क्षमतामा सहयोग पुर्याउने भूमिका खेल्छ।
यसका साथै भिटामिन ‘सि’ कोलाजेन (Collagen) उत्पादनका लागि पनि अपरिहार्य मानिन्छ। कोलाजेन छाला, हड्डी, दाँत, गिजा, रक्तनली तथा शरीरका अन्य संयोजी तन्तुहरूको निर्माण र मर्मतका लागि आवश्यक प्रोटिन हो। पर्याप्त भिटामिन ‘सि’ प्राप्त हुँदा छाला स्वस्थ रहनुका साथै घाउ छिटो निको हुन सहयोग पुग्ने चिकित्सकहरू बताउँछन्।
भिटामिन ‘सि’ले वनस्पतिजन्य खानाबाट प्राप्त हुने आइरन शरीरले राम्रोसँग सोस्न सक्ने वातावरण पनि तयार गर्छ। विशेषगरी शाकाहारी भोजन गर्ने व्यक्तिका लागि यो निकै उपयोगी मानिन्छ। आइरनको राम्रो अवशोषणले रगतमा हेमोग्लोबिनको मात्रा कायम राख्न र रक्तअल्पता (एनिमिया)को जोखिम कम गर्न सहयोग पुर्याउँछ।
त्यसैगरी, भिटामिन ‘सि’ शक्तिशाली एन्टिअक्सिडेन्ट पनि हो। यसले शरीरका कोशिकालाई फ्री रेडिकलबाट हुने क्षतिबाट जोगाउन मद्दत गर्छ। यसले उमेरसँग सम्बन्धित केही स्वास्थ्य समस्या कम गर्न तथा शरीरलाई स्वस्थ राख्न सहयोग पुर्याउने विभिन्न अध्ययनहरूले देखाएका छन्।
भिटामिन ‘सि’का प्राकृतिक स्रोतहरू सहज रूपमा उपलब्ध छन्। कागती, सुन्तला, जुनार, अम्बा, कीवी, स्ट्रबेरी, टमाटर, ब्रोकोली, काउली तथा हरियो खुर्सानीमा प्रशस्त मात्रामा भिटामिन ‘सि’ पाइन्छ। यस्ता ताजा फलफूल र तरकारीलाई दैनिक खानामा समावेश गर्न सके शरीरले आवश्यक मात्रा सजिलै प्राप्त गर्न सक्छ।
स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार शरीरमा भिटामिन ‘सि’को कमी हुँदा सुरुमा धेरै थकान महसुस हुने, गिजाबाट रगत आउने, सामान्य घाउ पनि ढिलो निको हुने तथा बारम्बार संक्रमण हुनेजस्ता लक्षण देखिन सक्छन्। लामो समयसम्म यसको गम्भीर कमी रहिरहेमा ‘स्कर्भी’ (Scurvy) नामक रोगसमेत लाग्न सक्ने चेतावनी दिइएको छ। स्कर्भीका कारण गिजा सुन्निने, दाँत कमजोर हुने, छालामा समस्या देखिने तथा शरीर अत्यधिक कमजोर बन्ने जोखिम रहन्छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार भिटामिन ‘सि’ शरीरमा सञ्चित नहुने भएकाले एकपटक धेरै मात्रामा सेवन गर्नुको सट्टा दैनिक सन्तुलित आहारमार्फत आवश्यक मात्रा प्राप्त गर्नु नै उत्तम उपाय हो। पोषणयुक्त भोजन, ताजा फलफूल तथा हरियो सागसब्जीलाई नियमित खानामा समावेश गर्न सके भिटामिन ‘सि’को कमीबाट हुने समस्या रोक्नुका साथै समग्र स्वास्थ्य सुधार गर्न सकिने उनीहरूको सुझाव छ।
स्वस्थ जीवनशैली अपनाउने क्रममा दैनिक खानपानमा भिटामिन ‘सि’युक्त प्राकृतिक खाद्य पदार्थलाई प्राथमिकता दिनु नै शरीरलाई आवश्यक पोषण उपलब्ध गराउने सबैभन्दा सुरक्षित, प्रभावकारी र दीर्घकालीन उपाय मानिएको छ।
