नेपालमा शेयर धितो कर्जाप्रति लगानीकर्ताको आकर्षण उल्लेखनीय रूपमा बढ्दै गएको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले शेयर धितो कर्जामा लगाएको व्यक्तिगत सीमा हटाउनुका साथै मौद्रिक नीतिमा लचकता अपनाएपछि यस्तो कर्जाको माग तीव्र गतिमा बढेको हो। शेयर धितो कर्जामा आएको यो वृद्धि नेपाली पूँजी बजारमा बढ्दो गतिविधि र लगानीकर्ताको विश्वासको संकेत हो। यद्यपि, बजारको उतारचढावसँगै यस्तो कर्जामा जोखिम पनि रहने भएकाले सचेत भएर लगानी गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ।
केन्द्रीय बैंकको पछिल्लो तथ्यांकअनुसार चालु आर्थिक वर्षको नौ महिनामा शेयर धितो कर्जा १३.४ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट प्रवाह भएको कुल मार्जिन प्रकृतिको कर्जा चैत मसान्तसम्म आइपुग्दा १ खर्ब ५९ अर्ब ४८ करोड रुपैयाँ नाघेको छ। जबकि गत असार मसान्तमा यस्तो कर्जा १ खर्ब ४० अर्ब ७० करोड रुपैयाँ मात्र थियो। यसले नौ महिनामै १८ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँभन्दा बढी कर्जा थपिएको देखाउँछ।
विशेषगरी ठूला कर्जाको हिस्सा अझै प्रमुख रहेको देखिन्छ। १ करोड रुपैयाँभन्दा माथिका कर्जाले कुल शेयर धितो कर्जामा झण्डै ६९ प्रतिशत हिस्सा ओगटेका छन्। सन् २०२६ अप्रिलसम्ममा यस वर्गअन्तर्गत १ खर्ब ९ अर्ब ९५ करोड रुपैयाँ कर्जा प्रवाह भएको छ, जुन गत असारको ९८ अर्ब ९२ करोड रुपैयाँको तुलनामा ११.१ प्रतिशतले बढी हो।
तर प्रतिशत वृद्धिदरको हिसाबले भने साना कर्जाहरूले सबैभन्दा ठूलो उछाल देखाएका छन्। २५ लाख रुपैयाँभन्दा कमको शेयर धितो कर्जा ४७.२ प्रतिशतले वृद्धि हुँदै १२ अर्ब ३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। गत असारमा यो रकम ८ अर्ब १७ करोड रुपैयाँ मात्र थियो। नौ महिनाको अवधिमा मात्रै साना लगानीकर्ताले ३ अर्ब ८५ करोड रुपैयाँ थप कर्जा लिएका छन्। यसले शेयर बजारमा नयाँ तथा साना लगानीकर्ताको सहभागिता उल्लेखनीय रूपमा बढेको संकेत गर्दछ।
त्यसैगरी, मध्यम आकारका कर्जामा पनि वृद्धि देखिएको छ। ५० लाखदेखि १ करोड रुपैयाँसम्मको कर्जा १४ प्रतिशतले बढेर १८ अर्ब २६ करोड रुपैयाँ पुगेको छ भने २५ लाखदेखि ५० लाख रुपैयाँसम्मको कर्जा ९.५ प्रतिशतले वृद्धि भई १९ अर्ब २३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यसले विभिन्न वर्गका लगानीकर्ताहरू बजारमा सक्रिय बन्दै गएको देखाउँछ।
बैंकहरूले हाल सूचीकृत कम्पनीहरूको १८० दिनको औसत मूल्य वा बजार मूल्यमध्ये जुन कम हुन्छ, त्यसको अधिकतम ७० प्रतिशतसम्म शेयर धितो कर्जा उपलब्ध गराउँदै आएका छन्। यस व्यवस्थाले जोखिम नियन्त्रण गर्दै लगानीकर्तालाई कर्जा पहुँच सहज बनाएको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार मौद्रिक नीतिमा गरिएको लचकता, ब्याजदरमा आएको स्थिरता र शेयर बजारप्रतिको बढ्दो विश्वासले यस्तो कर्जामा आकर्षण बढाएको हो। साथै, व्यक्तिगत कर्जा सीमाको हटाइँले ठूला लगानीकर्तालाई थप सहजता दिएको छ भने साना लगानीकर्तालाई पनि बजार प्रवेशका लागि अवसर विस्तार भएको छ।
