चालु आर्थिक वर्षको पहिलो महिनामै नेपालको वैदेशिक व्यापारमा निर्याततर्फ उल्लेख्य सुधार देखिए पनि व्यापार घाटा भने थप फराकिलो भएको छ । भन्सार विभागले शुक्रबार सार्वजनिक गरेको आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो महिनाको तथ्यांकअनुसार साउनमा नेपालको निर्यात ६१.७२ प्रतिशतले बढेको छ । तर, आयात पनि ३१.०४ प्रतिशतले बढेपछि एक महिनामै व्यापार घाटा १ खर्ब ४८ अर्ब ७३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ ।
भन्सार विभागका अनुसार, चालु आर्थिक वर्षको साउनमा नेपालले ३८ अर्ब ७० करोड रुपैयाँ बराबरका वस्तु निर्यात गरेको छ । गत आर्थिक वर्षको सोही महिनामा निर्यात २३ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँ थियो । यसअनुसार एक वर्षको अवधिमा निर्यात १४ अर्ब ७७ करोड रुपैयाँले बढेको हो ।
निर्यातको वृद्धिदर उल्लेख्य भए पनि आयातको आकार भने अझै धेरै ठूलो छ । चालु आर्थिक वर्षको पहिलो महिनामा नेपालले १ खर्ब ८७ अर्ब ४३ करोड रुपैयाँ बराबरको वस्तु आयात गरेको छ । गत वर्षको साउनमा १ खर्ब ४३ अर्ब ४ करोड रुपैयाँको आयात भएको थियो । यसरी एक वर्षमा आयात ४४ अर्ब ३९ करोड रुपैयाँले बढेको छ ।
आयात र निर्यातबीचको अन्तर अर्थात् व्यापार घाटा पनि यही कारण बढेको हो । गत आर्थिक वर्षको पहिलो महिनामा १ खर्ब १९ अर्ब १० करोड रुपैयाँ रहेको व्यापार घाटा चालु आर्थिक वर्षको साउनमा १ खर्ब ४८ अर्ब ७३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । अर्थात् एक वर्षमा व्यापार घाटा २९ अर्ब ६२ करोड रुपैयाँ अर्थात् २४.८८ प्रतिशतले बढेको हो ।
तथ्यांकले भने नेपालको निर्यात क्षेत्रले आयातभन्दा तीव्र गति समातेको देखाउँछ । साउनमा निर्यात ६१.७२ प्रतिशतले बढ्दा आयात ३१.०४ प्रतिशतले मात्रै बढेको छ । सो अवधिमा नेपालको कुल वैदेशिक व्यापार ३५.४४ प्रतिशतले बढेर २ खर्ब २६ अर्ब १४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ ।
निर्यातको वृद्धिदर आयातको भन्दा करिब दोब्बर भए पनि निर्यातको आधार सानो भएकाले त्यसको प्रभाव व्यापार घाटामा देखिन सकेको छैन । चालु आर्थिक वर्षको पहिलो महिनामा नेपालले १ रुपैयाँको वस्तु निर्यात गर्दा करिब ४ रुपैयाँ ८४ पैसाको वस्तु आयात गरेको छ । गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यो अनुपात ५.९८ रुपैयाँ थियो । यसले आयात–निर्यात अनुपातमा केही सुधार आएको देखाउँछ ।
कुल वैदेशिक व्यापारमा निर्यातको हिस्सा पनि बढेको छ । गत वर्षको पहिलो महिनामा कुल व्यापारमा निर्यातको हिस्सा १४.३३ प्रतिशत रहेकोमा चालु आर्थिक वर्षको साउनमा १७.११ प्रतिशत पुगेको छ । यसैगरी आयातको हिस्सा ८५.६७ प्रतिशतबाट घटेर ८२.८९ प्रतिशतमा आएको छ ।
यसले नेपालको बाह्य व्यापार संरचनामा केही सकारात्मक परिवर्तनको संकेत गरे पनि आयातमा रहेको उच्च निर्भरता भने अझै चुनौतीकै रूपमा रहेको देखिन्छ । कुल व्यापारको ८२.८९ प्रतिशत हिस्सा आयातले ओगट्नु र एक महिनामै करिब १ खर्ब ५० अर्ब रुपैयाँको व्यापार घाटा हुनु नेपालको व्यापार असन्तुलनको गम्भीर अवस्था हो ।
पहिलो महिनाको तथ्यांकले नेपालको वैदेशिक व्यापारमा मिश्रित तस्वीर देखाएको छ । एकातर्फ निर्यात उच्च दरले बढेको, कुल व्यापारमा निर्यातको हिस्सा विस्तार भएको र आयात–निर्यात अनुपात सुधारिएको छ । अर्कोतर्फ आयातको ठूलो आधार कायम रहँदा व्यापार घाटा भने २४.८८ प्रतिशतले बढेको छ ।
यसर्थ, नेपालको निर्यातले गति लिन थालेको संकेत देखिए पनि व्यापार घाटा घटाउन निर्यात वृद्धि मात्र पर्याप्त नहुने देखिएको छ । निर्यातको वृद्धि दीर्घकालीन रूपमा कायम राख्दै आयात प्रतिस्थापन गर्ने उत्पादन विस्तार गर्न सके मात्रै व्यापार असन्तुलनमा उल्लेख्य सुधार ल्याउन सकिने देखिन्छ ।
