नेपालमा पछिल्ला वर्षहरूमा विद्युत् आपूर्ति सम्बन्धी समस्यामध्ये बारम्बार देखिने ‘ट्रिपिङ’ अर्थात् छिनछिनमा विद्युत् जाने समस्या उपभोक्ताका लागि ठूलो झन्झटको विषय बन्दै आएको थियो। तर पछिल्लो तथ्यांकले भने यस समस्यामा उल्लेख्य सुधार देखिएको संकेत गरेको छ। नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको वितरण तथा ग्राहक सेवा निर्देशनालयले सार्वजनिक गरेको तथ्यांकअनुसार गत आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को तुलनामा चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा विद्युत् आपूर्ति अवरुद्ध हुने घटनाको संख्या मात्र घटेको छैन, त्यसबाट हुने कुल अवरोधको समय पनि उल्लेखनीय रूपमा कम भएको देखिएको छ। देशभरका सातवटै प्रदेश तथा केन्द्रीय स्तरका वितरण प्रणालीको तथ्यांकलाई समेटेर गरिएको विश्लेषणले विद्युत् प्रणालीको स्थायित्वमा सुधार भएको पुष्टि गरेको हो।
नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक हितेन्द्रदेव शाक्यका अनुसार विद्युत् आपूर्ति प्रणालीमा देखिएको यो सुधार आकस्मिक नभई योजनाबद्ध प्रयासको परिणाम हो। उनले प्रसारण तथा वितरण लाइनहरूको सुदृढीकरण, सबस्टेसनहरूको क्षमता वृद्धि, प्राविधिक रूपमा कमजोर स्थानहरूमा गरिएको तत्काल सुधार तथा दक्ष जनशक्तिलाई परिचालन गरेर गरिएको व्यवस्थापनले ट्रिपिङको समस्या घटाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको बताए। शाक्यका अनुसार पछिल्लो समय प्राधिकरणले विद्युत् वितरण प्रणालीलाई आधुनिक र व्यवस्थित बनाउन विभिन्न संरचनागत तथा प्राविधिक सुधारका कार्यक्रमलाई प्राथमिकताका साथ अघि बढाएको छ। यही कारणले एक वर्षअघिसम्म बारम्बार देखिने ट्रिपिङको समस्या अहिले तुलनात्मक रूपमा कम भएको उनले बताए।
उनले भने, “एक वर्षअघि जति पटक ट्रिपिङ हुन्थ्यो, त्यसमा यो वर्ष उल्लेखनीय सुधार आएको तथ्यांकले नै पुष्टि गर्छ। पछिल्लो समय प्राधिकरणले प्राविधिक सुधार, प्रणालीगत व्यवस्थापन, उपकरणहरूको स्तरोन्नति र जनशक्तिको दक्षता अभिवृद्धि गर्ने कार्यलाई निरन्तरता दिएको छ। त्यसैको परिणामस्वरूप ट्रिपिङको संख्या र त्यसले निम्त्याउने विद्युत् अवरोधको समय दुबै घटेको देखिन्छ।” उनका अनुसार प्राधिकरणले ट्रिपिङ बढी हुने स्थानहरूको पहिचान गरेर त्यहाँ विशेष सुधार कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको छ। कतिपय स्थानमा सबस्टेसनको लोड अत्यधिक भएकाले ट्रिपिङ हुने समस्या देखिने भएकाले त्यस्तो लोडलाई अन्य सबस्टेसनमा स्थानान्तरण गर्ने, वितरण लाइनहरू मर्मत गर्ने तथा नयाँ उपकरण जडान गर्ने काम भइरहेको उनले जानकारी दिए।
तथ्यांकले देखाएअनुसार आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को साउन महिनामा देशभर १२९ पटक ट्रिपिङ भएको थियो। ती ट्रिपिङका कारण सो महिनामा जम्मा ५९ घण्टा विद्युत् आपूर्ति अवरुद्ध भएको थियो। तर चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को सोही महिनामा ट्रिपिङको संख्या घटेर ११५ पटकमा झरेको छ भने विद्युत् अवरोधको समय पनि घटेर ४४ घण्टामा सीमित भएको छ। यसले मात्र पनि विद्युत् प्रणालीको स्थायित्वमा सुधार आएको स्पष्ट संकेत गर्छ।
त्यस्तै, गत आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को भदौ महिनामा १२८ पटक ट्रिपिङ हुँदा कुल ६४ घण्टा विद्युत् अवरोध भएको थियो। तर चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को भदौ महिनामा ट्रिपिङको संख्या ११५ पटकमा सीमित भएको छ भने विद्युत् अवरोधको समय पनि घटेर ४१ घण्टामा झरेको छ। यसले प्राधिकरणले वितरण प्रणालीमा गरेको सुधारात्मक प्रयासको प्रत्यक्ष प्रभाव देखाएको विश्लेषण गरिएको छ।
असोज महिनाको तथ्यांक हेर्दा पनि केही सुधार देखिन्छ। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को असोजमा ११२ पटक ट्रिपिङ हुँदा ६१ घण्टा विद्युत् अवरोध भएको थियो। चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को सोही महिनामा भने ट्रिपिङको संख्या घटेर ९८ पटकमा पुगेको छ। यद्यपि विद्युत् अवरोधको कुल समय भने ६१ घण्टाकै हाराहारीमा रहेको तथ्यांकले देखाउँछ। यसले ट्रिपिङको संख्या घटे पनि केही घटनाहरू लामो समयसम्म चलेको हुन सक्ने संकेत गरेको छ।
कात्तिक महिनाको तथ्यांकमा पनि उल्लेखनीय सुधार देखिएको छ। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को कात्तिकमा ७१ पटक ट्रिपिङ हुँदा ३८ घण्टा विद्युत् अवरोध भएको थियो। तर चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को सोही महिनामा ट्रिपिङको संख्या घटेर ५९ पटकमा पुगेको छ भने विद्युत् अवरोधको समय पनि घटेर ३१ घण्टामा सीमित भएको छ। यसले वितरण प्रणाली क्रमशः स्थिर हुँदै गएको देखाएको छ।
मंसिर महिनामा सुधार झनै उल्लेखनीय देखिएको छ। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को मंसिरमा ६८ पटक ट्रिपिङ हुँदा ३२ घण्टा विद्युत् अवरोध भएको थियो। तर चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को मंसिरमा भने ट्रिपिङको संख्या आधाभन्दा बढी घटेर ३२ पटकमा सीमित भएको छ। विद्युत् अवरोधको समय पनि घटेर १४ घण्टामा झरेको छ। यो सुधारलाई विद्युत् प्राधिकरणले प्रणालीगत सुधारको महत्वपूर्ण उपलब्धि मानेको छ।
पुस महिनामा पनि यस्तै सुधार देखिएको छ। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को पुसमा ५९ पटक ट्रिपिङ हुँदा २८ घण्टा विद्युत् अवरोध भएको थियो। तर चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को सोही अवधिमा ट्रिपिङको संख्या ५० पटकमा झरेको छ भने विद्युत् अवरोधको समय पनि घटेर १३ घण्टामा सीमित भएको छ। यसले विद्युत् प्रणाली क्रमशः भरपर्दो बन्दै गएको देखाएको छ।
माघ महिनाको तथ्यांक हेर्दा पनि सुधारको क्रम निरन्तर देखिन्छ। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को माघमा ५४ पटक ट्रिपिङ हुँदा २७ घण्टा विद्युत् अवरोध भएको थियो। तर चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को माघमा ट्रिपिङको संख्या घटेर ४४ पटकमा झरेको छ भने विद्युत् अवरोधको समय पनि घटेर १२ घण्टामा सीमित भएको छ। यसले उपभोक्ताले विगतको तुलनामा कम अवरोध भोग्नुपरेको संकेत गर्छ।
फागुन महिनामा पनि यही प्रवृत्ति देखिएको छ। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को फागुनमा ६६ पटक ट्रिपिङ हुँदा ३२ घण्टा विद्युत् अवरोध भएको थियो। तर चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को सोही महिनामा ट्रिपिङको संख्या घटेर ४७ पटकमा पुगेको छ भने विद्युत् अवरोधको समय पनि उल्लेखनीय रूपमा घटेर १२ घण्टामा सीमित भएको छ। साउनदेखि फागुनसम्मको तथ्यांकलाई समग्र रूपमा हेर्दा गत आर्थिक वर्षको तुलनामा चालु आर्थिक वर्षमा ट्रिपिङको संख्या र त्यसले निम्त्याउने अवरोधको समय दुबैमा स्पष्ट कमी आएको देखिन्छ।
विद्युत् प्राधिकरणका अनुसार देशभरका सातवटै प्रदेशका वितरण केन्द्रहरूको तथ्यांकलाई विश्लेषण गर्दा पनि यही प्रवृत्ति देखिएको छ। अर्थात् सुधार कुनै एक क्षेत्रमा मात्र नभई देशव्यापी रूपमा देखिएको हो। प्राधिकरणले वितरण प्रणालीको स्तरोन्नति, पुराना उपकरणहरूको प्रतिस्थापन, सबस्टेसनहरूको क्षमता वृद्धि, तथा आपतकालीन मर्मत टोलीको सक्रियता बढाउने कामलाई प्राथमिकता दिएपछि यस्तो सुधार सम्भव भएको बताइएको छ।
यद्यपि प्राधिकरणले केही महिनामा भने ट्रिपिङको समस्या तुलनात्मक रूपमा बढी हुने गरेको पनि स्वीकार गरेको छ। विशेषगरी चैत, वैशाख, जेठ र असार महिनामा मौसमसम्बन्धी कारणले ट्रिपिङ बढ्ने प्रवृत्ति रहेको छ। ती महिनामा हावाहुरी, चट्याङ, वर्षा तथा विभिन्न प्राकृतिक कारणले प्रसारण र वितरण लाइनहरूमा समस्या आउने सम्भावना बढी हुन्छ। यही कारणले ती महिनामा विद्युत् आपूर्ति अवरुद्ध हुने घटनाको संख्या अन्य महिनाको तुलनामा बढ्ने गरेको प्राधिकरणले जनाएको छ।
गत आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को तथ्यांक हेर्दा चैत महिनामा ८६ पटक ट्रिपिङ भएको थियो जसका कारण ४२ घण्टा विद्युत् अवरोध भएको थियो। वैशाख महिनामा ट्रिपिङको संख्या अझ बढेर १०९ पुगेको थियो भने ५७ घण्टा विद्युत् अवरोध भएको थियो। त्यस्तै जेठ महिनामा १५० पटक ट्रिपिङ हुँदा ८४ घण्टा विद्युत् अवरोध भएको थियो भने असार महिनामा १५३ पटक ट्रिपिङ हुँदा ६५ घण्टा विद्युत् आपूर्ति अवरुद्ध भएको तथ्यांकले देखाउँछ।
प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक शाक्यका अनुसार यी महिनामा मौसमीय प्रभाव धेरै पर्ने भएकाले ट्रिपिङको सम्भावना बढ्छ। तर यस वर्ष पनि त्यस्तो समस्या कम गर्न प्राधिकरणले अग्रिम तयारी सुरु गरिसकेको उनले बताए। प्रसारण लाइनहरूको नियमित निरीक्षण, कमजोर संरचनाको मर्मत, रूखका हाँगाहरू काट्ने, तथा आकस्मिक मर्मत टोलीलाई तयारी अवस्थामा राख्ने काम भइरहेको उनले जानकारी दिए।
उनले भने, “गत वर्ष वैशाख, जेठ र असार महिनामा हावाहुरी र वर्षाका कारण ट्रिपिङको समस्या बढेको थियो। यस वर्ष पनि मौसमीय प्रभाव रहन सक्छ तर त्यसको प्रभाव कम गर्न हामीले पूर्वतयारी गरिरहेका छौं। हाम्रो लक्ष्य भनेको अघिल्लो वर्षको तुलनामा ती महिनामा पनि ट्रिपिङ कम गर्नु हो।”
प्राधिकरणले उपभोक्तालाई गुणस्तरीय, भरपर्दो र पर्याप्त विद्युत् सेवा उपलब्ध गराउने लक्ष्यसहित विभिन्न सुधार कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिइरहेको जनाएको छ। वितरण प्रणालीको आधुनिकीकरण, स्मार्ट उपकरणहरूको प्रयोग, तथा सेवा व्यवस्थापनमा सुधार ल्याउने योजनाहरू अघि बढाइएका छन्। यी सबै प्रयासको मुख्य उद्देश्य भनेको उपभोक्ताले निरन्तर र स्थिर विद्युत् सेवा प्राप्त गर्न सकून् भन्ने रहेको प्राधिकरणले जनाएको छ।
