बजारमा बिक्री हुँदै आएको ‘करेन्ट’ ब्राण्डको चाउचाउमा गुणस्तर सम्बन्धी गम्भीर समस्या भेटिएपछि सरकारले उक्त उत्पादन तत्काल बजारबाट हटाउन निर्देशन दिएको छ। खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागले परीक्षणका क्रममा तोकिएको मापदण्डभन्दा बाहिरका तत्व भेटिएपछि यो कदम चालेको जनाएको छ।
विभागका अनुसार यस ब्राण्डको १०० ग्राम प्याकेटमा उत्पादन गरिएको चाउचाउमा ‘एक्सट्र्याक्टेड फ्याटको एसिड भ्यालु’ अत्यधिक पाइएको छ, जुन मानव स्वास्थ्यका लागि जोखिमपूर्ण हुनसक्ने बताइएको छ। यस्तो तत्वको मात्रा नियमनभन्दा बढी हुनु खाद्य सुरक्षाको दृष्टिले गम्भीर उल्लंघन मानिन्छ।
उक्त चाउचाउ उत्पादन गर्ने कम्पनी यसोदा फुड्स नेपाललाई विभागले तत्काल बजारबाट उत्पादन फिर्ता लिन र थप बिक्री–वितरण रोक्न निर्देशन दिएको छ। साथै, वितरण श्रृंखलामा रहेका स्टकहरू समेत संकलन गरी सुरक्षित रूपमा व्यवस्थापन गर्न भनिएको छ।
खाद्य स्वच्छता तथा गुणस्तर ऐन, २०८१ को दफा ३८(२) अनुसार कुनै पनि खाद्य वस्तु तोकिएको मापदण्डअनुसार नभएमा त्यसलाई बजारबाट हटाउन सकिने कानुनी व्यवस्था रहेको छ। सोही प्रावधानअन्तर्गत विभागले यो निर्णय कार्यान्वयनमा ल्याएको हो।
विभागका अधिकारीहरूका अनुसार नियमित बजार अनुगमनका क्रममा विभिन्न स्थानबाट नमुना संकलन गरिएको थियो। ती नमुनाहरू प्रयोगशालामा परीक्षण गर्दा ‘करेन्ट’ चाउचाउमा प्रयोग गरिएको तेलको गुणस्तरमा समस्या देखिएको हो। विशेषगरी, तेल पुरानो वा पुनः प्रयोग गरिएको हुनसक्ने संकेत परीक्षणले देखाएको बताइएको छ।
खाद्य विज्ञहरूका अनुसार तेलमा एसिड भ्यालु बढ्नु भनेको तेल बिग्रिएको वा लामो समयसम्म प्रयोग गरिएको संकेत हो। यस्तो तेल प्रयोग गरेर बनाइएको खाद्य पदार्थले दीर्घकालीन रूपमा स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पार्न सक्छ। यसले पाचन प्रणालीमा समस्या ल्याउने, कोलेस्ट्रोल वृद्धि गराउने तथा अन्य रोगको जोखिम बढाउने सम्भावना हुन्छ।
विभागले उपभोक्ताहरूलाई पनि सचेत रहन आग्रह गरेको छ। विशेषगरी, उक्त ब्राण्डको चाउचाउ खरिद नगर्न र यदि घरमा भण्डारण गरिएको भए प्रयोग नगरी नजिकको विक्रेतालाई फिर्ता गर्न भनिएको छ। साथै, कुनै पनि खाद्य वस्तु खरिद गर्दा लेबल, उत्पादन मिति र गुणस्तर संकेतहरू ध्यानपूर्वक जाँच गर्न सुझाव दिइएको छ।
यस घटनापछि खाद्य सुरक्षासम्बन्धी सरकारी अनुगमनमा थप कडाइ गरिने संकेत पनि दिइएको छ। विभागले बजारमा रहेका अन्य चाउचाउ तथा तयारी खाद्य पदार्थहरूको पनि परीक्षण तीव्र बनाउने जनाएको छ। हाल उपभोक्ताको स्वास्थ्यसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध राख्ने खाद्य वस्तुहरूमा विशेष निगरानी बढाइएको छ।
उद्योग क्षेत्रका प्रतिनिधिहरूले भने यस्तो घटनाले सम्पूर्ण खाद्य उद्योगको छवि प्रभावित हुने बताएका छन्। उनीहरूले उत्पादन प्रक्रियामा गुणस्तर कायम राख्न उद्योगहरूलाई थप जिम्मेवार हुनुपर्नेमा जोड दिएका छन्। साथै, नियामक निकायसँग सहकार्य गर्दै सुरक्षित उत्पादन प्रणाली विकास गर्नुपर्ने धारणा व्यक्त गरेका छन्।
उपभोक्ता अधिकारकर्मीहरूले पनि यस घटनालाई गम्भीर रूपमा लिनुपर्ने बताएका छन्। उनीहरूका अनुसार बजारमा दैनिक उपभोग हुने खाद्य वस्तुमा यस्तो समस्या देखिनु चिन्ताजनक हो। उपभोक्ताको स्वास्थ्य सुरक्षालाई प्राथमिकतामा राख्दै अनुगमन प्रणाली अझ प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ।
पछिल्लो समय नेपालमा तयारी खाद्य पदार्थको खपत बढ्दै गएको छ। शहरीकरण र व्यस्त जीवनशैलीका कारण चाउचाउ, बिस्कुट, स्न्याक्स जस्ता वस्तुको माग उच्च छ। यस्ता वस्तुमा गुणस्तर सुनिश्चित गर्नु अझै महत्वपूर्ण बन्दै गएको छ।
सरकारले खाद्य उद्योगलाई मापदण्डअनुसार उत्पादन गर्न निर्देशन दिँदै आएको भए पनि कतिपय अवस्थामा लापरवाही देखिने गरेको छ। यसले उपभोक्ताको विश्वासमा असर पार्ने मात्र होइन, समग्र उद्योगको विश्वसनीयतामा पनि प्रश्न उठाउने गर्दछ।
