दैलेख जिल्लाको जलजले क्षेत्रमा रहेको प्राकृतिक ग्यासको विशाल भण्डार नेपालको ऊर्जा तथा कृषि क्षेत्रका लागि दीर्घकालीन परिवर्तनको आधार बन्न सक्ने देखिएको छ। सरकारले सार्वजनिक गरेको १०० दिने प्रगति प्रतिवेदनअनुसार प्रारम्भिक अध्ययनले उक्त क्षेत्रमा करिब ११२.१ अर्ब घन मिटर प्राकृतिक ग्यास रहेको पुष्टि गरेको छ। यो भण्डारको व्यावसायिक उपयोग गर्न सकिए नेपालले ऊर्जा उत्पादन, रासायनिक मल निर्माण तथा स्वच्छ इन्धन उत्पादनमा ठूलो उपलब्धि हासिल गर्ने विश्वास सरकारको छ।
प्रतिवेदनका अनुसार दैलेखमा रहेको प्राकृतिक ग्यासको सदुपयोग गरी २०० मेगावाटसम्म विद्युत उत्पादन गर्न सकिने सम्भावना रहेको छ। यसबाट देशभित्रै थप विद्युत उत्पादन गरी औद्योगिक विकास, स्थानीय रोजगारी सिर्जना तथा ऊर्जा सुरक्षामा उल्लेखनीय योगदान पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। साथै, दुर्गम क्षेत्रसम्म ऊर्जा पहुँच विस्तार गर्न पनि यस परियोजनाले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने सरकारको विश्वास छ।
प्राकृतिक ग्यासको अर्को महत्त्वपूर्ण उपयोग कृषि क्षेत्रमा हुने देखिएको छ। अध्ययनअनुसार यही ग्यास प्रयोग गरेर दैनिक २ हजार २०० टन युरिया मल उत्पादन गर्न सकिने सैद्धान्तिक आधार तयार भएको छ। नेपालले हरेक वर्ष ठूलो परिमाणमा विदेशबाट रासायनिक मल आयात गर्दै आएको अवस्थामा स्वदेशमै युरिया उत्पादन हुन सके किसानहरूले समयमै मल प्राप्त गर्ने, कृषि उत्पादन वृद्धि हुने तथा आयातमा निर्भरता घट्ने अपेक्षा गरिएको छ। यसले विदेशी मुद्रा बचत गर्नुका साथै राष्ट्रिय अर्थतन्त्रलाई समेत सकारात्मक प्रभाव पार्ने विज्ञहरूको भनाइ छ।
त्यसैगरी, दैलेखको ग्यास भण्डारबाट सीएनजी (Compressed Natural Gas) र पीएनजी (Piped Natural Gas) उत्पादन गर्ने सम्भावना पनि देखिएको छ। यी दुवै इन्धन वातावरणमैत्री मानिन्छन्। सार्वजनिक यातायात, उद्योग तथा घरायसी प्रयोजनमा यस्ता इन्धनको प्रयोग बढाउन सकिए पेट्रोलियम पदार्थको आयातमा कमी आउनुका साथै वातावरणीय प्रदूषण नियन्त्रणमा समेत सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
यद्यपि, परियोजनालाई व्यावसायिक रूपमा कार्यान्वयन गर्न भने पर्याप्त लगानी, आधुनिक प्रविधि, आवश्यक भौतिक पूर्वाधार तथा दक्ष प्राविधिक जनशक्तिको आवश्यकता पर्ने सरकारको निष्कर्ष छ। प्राकृतिक ग्यास उत्खनन, प्रशोधन र वितरण प्रक्रिया जटिल तथा खर्चिलो भएकाले दीर्घकालीन योजना र प्रभावकारी व्यवस्थापन अपरिहार्य हुने उल्लेख गरिएको छ।
यी चुनौतीलाई ध्यानमा राख्दै सरकारले विस्तृत प्राविधिक तथा आर्थिक सम्भाव्यता अध्ययनलाई तीव्रता दिने योजना बनाएको छ। साथै, आवश्यक दक्ष जनशक्ति उत्पादनका लागि विश्वविद्यालय तथा प्राविधिक शिक्षण संस्थासँग सहकार्य गरिने, ग्यास उद्योगसम्बन्धी राष्ट्रिय मापदण्ड तयार गरिने तथा लगानी आकर्षित गर्न आवश्यक नीतिगत सुधार गरिने कार्यलाई प्राथमिकतामा राखिएको छ।
सरकारका अनुसार दैलेखको प्राकृतिक ग्यास परियोजना सफलतापूर्वक कार्यान्वयन हुन सके नेपाल ऊर्जा उत्पादन, रासायनिक मल निर्माण तथा स्वच्छ इन्धन प्रयोगमा आत्मनिर्भर बन्ने दिशामा महत्त्वपूर्ण कदम चाल्नेछ। यस परियोजनाले स्थानीय आर्थिक विकास, रोजगारी सिर्जना, औद्योगिकीकरण र राष्ट्रिय समृद्धिमा दीर्घकालीन योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
