नेपाली बजारमा केरा उपभोक्ताका लागि अझै पनि महँगो फल बनेको छ। केही महिनादेखि केराको मूल्य उच्च रहँदा दैनिक उपभोग गर्ने उपभोक्ताले अतिरिक्त खर्च व्यहोर्नुपरेको छ। बजारमा पर्याप्त परिमाणमा केरा उपलब्ध भए पनि मूल्य अपेक्षाअनुसार नघटेकाले उपभोक्ताहरू असन्तुष्ट देखिएका छन्।
फलफूल व्यवसायीहरूका अनुसार भारतीय केराको आयातमा कडाइ गरिएपछि नेपाली उत्पादनले बजारको माग धान्न थालेको छ। यसले स्वदेशी किसानलाई उत्पादनको राम्रो मूल्य दिलाएको भए पनि बजारमा प्रतिस्पर्धा घटेकाले उपभोक्ताले महँगो मूल्य तिर्नुपरेको अवस्था सिर्जना भएको उनीहरूको भनाइ छ।
व्यवसायीहरूका अनुसार केही वर्षअघिसम्म किसानले प्रतिकोसा ६–७ रुपैयाँ मात्र पाउने गरेका थिए। अहिले भने बगानमै प्रतिकोसा १२ देखि १४ रुपैयाँसम्म बिक्री हुन थालेको छ। किसानबाटै महँगो मूल्यमा खरिद गर्नुपरेकाले थोक व्यापारीको लागत बढेको र त्यसको प्रत्यक्ष असर खुद्रा बजारमा परेको उनीहरूको तर्क छ।
उच्च मूल्यका कारण केराको खपत भने उल्लेखनीय रूपमा घटेको व्यवसायीहरूले बताएका छन्। पहिले साप्ताहिक रूपमा ठूलो परिमाणमा बिक्री हुने केरा अहिले आधाभन्दा कम मात्र बिक्री भइरहेको उनीहरूको अनुभव छ। उपभोक्ताले अन्य फलफूल रोज्न थालेपछि व्यापारमा पनि गिरावट आएको उनीहरू बताउँछन्।
यद्यपि केरा उत्पादक किसानको प्रतिनिधित्व गर्ने नेपाल केरा उत्पादक महासंघले भने अहिलेको मूल्यवृद्धि दीर्घकालीन नहुने दाबी गरेको छ। महासंघका अनुसार पछिल्ला वर्षहरूमा किसानहरू केराखेतीतर्फ आकर्षित भएका कारण उत्पादन उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। मनसुनसँगै नयाँ उत्पादन बजारमा आउन थालेकाले आगामी केही महिनाभित्र मूल्य क्रमशः घट्ने अपेक्षा गरिएको छ।
उत्पादकहरूका अनुसार अहिले बगानमै केराको मूल्य घट्न सुरु भइसकेको छ। मालभोग र जी–नाइन जातका केराको उत्पादक मूल्य पहिलेभन्दा कम हुन थालेको उनीहरूको भनाइ छ। यही प्रवृत्ति कायम रहेमा भदौदेखि बजारमा खुद्रा मूल्य पनि घट्ने र दसैं–तिहारसम्म उपभोक्ताले निकै सस्तोमा केरा किन्न पाउने विश्वास उनीहरूले व्यक्त गरेका छन्।
कृषि क्षेत्रका जानकारहरू भने मूल्य निर्धारणमा उत्पादन मात्र होइन, ढुवानी, भण्डारण, वितरण प्रणाली र बजार अनुगमन पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुने बताउँछन्। उत्पादन बढे पनि बिचौलियाको प्रभाव र वितरण व्यवस्थामा कमजोरी भए उपभोक्ताले त्यसको लाभ नपाउने उनीहरूको धारणा छ। त्यसैले बजारलाई प्रतिस्पर्धी बनाउने, मूल्य पारदर्शी बनाउने र नियमित अनुगमन गर्ने दायित्व सरकारको पनि रहेको उनीहरू बताउँछन्।
नेपालमा पछिल्ला वर्षहरूमा चितवन, झापा, नवलपरासी, कपिलवस्तु, मोरङ, कैलाली र कञ्चनपुरलगायत जिल्लामा व्यावसायिक केराखेती विस्तार हुँदै गएको छ। किसानले आधुनिक प्रविधि, सिँचाइ र उन्नत जातको प्रयोग बढाएका कारण उत्पादन क्षमता पनि उल्लेखनीय रूपमा वृद्धि भएको छ। यदि यही गति कायम रह्यो भने आगामी वर्षहरूमा नेपाल केरामा आत्मनिर्भरतातर्फ अघि बढ्ने मात्र होइन, छिमेकी मुलुकमा निर्यात गर्ने सम्भावना पनि बलियो हुने कृषि क्षेत्रका सरोकारवालाहरूको विश्वास छ।
हालका लागि भने उपभोक्ताले महँगो मूल्य तिर्नुपर्ने अवस्था कायम रहे पनि उत्पादन बढ्दै गएको संकेतले आगामी चाडपर्वसम्म केराको बजारमा मूल्य घट्ने अपेक्षा गरिएको छ। यसले किसानको आम्दानी र उपभोक्ताको हितबीच सन्तुलन कायम गर्न सक्ने आशा गरिएको छ।
