नेपालमा आधुनिक सडक पूर्वाधारको नयाँ अध्याय सुरु भएको छ। लामो प्रतीक्षापछि नागढुंगा-सिस्नेखोला सुरुङमार्गको औपचारिक उद्घाटन आज हुँदैछ। राजधानी काठमाडौंलाई धादिङसँग जोड्ने यो सुरुङमार्ग देशकै पहिलो व्यवस्थित सडक सुरुङका रूपमा सञ्चालनमा आउन लागेको हो। यससँगै राजधानी प्रवेश र बाहिरिने यात्रालाई छिटो, सुरक्षित र सहज बनाउने सरकारको महत्वाकांक्षी योजना मूर्तरूपमा परिणत भएको छ।
उद्घाटन समारोहमा पूर्वाधार विकासमन्त्री सुनिल लम्साल, नेपालका लागि जापानका राजदूत मायदा तोरु, जापान अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग नियोग (जाइका) का अध्यक्ष तथा नेपाल र जापानका उच्च सरकारी अधिकारीहरूको सहभागिता रहने कार्यक्रम तय गरिएको छ। औपचारिक उद्घाटनसँगै निर्माण कम्पनीले सुरुङमार्ग नेपाल सरकारलाई हस्तान्तरण गर्नेछ।
कार्यक्रमअनुसार बिहान १०:२५ बजे मन्त्री लम्साल, जापानी राजदूत र जाइकाका अध्यक्षले सुरुङभित्र सवारी चलाएर मार्गको औपचारिक शुभारम्भ गर्नेछन्। उद्घाटनपछि सुरुङमार्ग सीमित रूपमा सञ्चालनमा आउनेछ। प्रारम्भिक चरणमा एम्बुलेन्स, सुरक्षा निकायका सवारीसाधन तथा अन्य अत्यावश्यक सेवाका गाडीलाई मात्रै प्रवेश अनुमति दिइनेछ।
सडक विभागका अनुसार केही दिनसम्म परीक्षण सञ्चालन गरिनेछ। यस अवधिमा सुरुङभित्रको ट्राफिक व्यवस्थापन, सुरक्षा प्रणाली, आपत्कालीन सेवाको तयारी तथा प्राविधिक उपकरणको प्रभावकारिता परीक्षण गरिनेछ। परीक्षण सफल भएपछि मात्रै सबै प्रकारका अनुमति प्राप्त सवारीसाधनलाई नियमित रूपमा सञ्चालन गर्न दिइनेछ।
परीक्षण अवधिभर सुरुङमार्ग प्रयोग गर्ने सवारीसाधनबाट कुनै शुल्क नलिने निर्णय गरिएको छ। नियमित सञ्चालन सुरु भएपछि भने सवारीको प्रकारअनुसार शुल्क लागू हुनेछ। विभागले सार्वजनिक गरेको दरअनुसार कार तथा भ्यानले काठमाडौं प्रवेश गर्दा रु ६५ र बाहिरिँदा रु ६० तिर्नुपर्नेछ। मिनीबस, टिपर तथा साना ट्रकका लागि काठमाडौंतर्फ आउँदा रु ११५ र बाहिरिँदा रु ८० शुल्क निर्धारण गरिएको छ। त्यसैगरी ठूला बस तथा ट्रकले काठमाडौं प्रवेश गर्दा रु २६० र बाहिरिँदा रु २०० तिर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ।
यद्यपि, सबै सवारीसाधनलाई भने सुरुङमार्ग प्रयोग गर्न अनुमति हुनेछैन। पैदलयात्री, मोटरसाइकल, स्कुटर, तीनपाङ्ग्रे सवारीसाधन तथा डिजेल, पेट्रोल, ग्यासजस्ता प्रज्ज्वलनशील पदार्थ बोकेका सवारीलाई सुरुङभित्र प्रवेश निषेध गरिएको छ। विस्फोटक पदार्थ बोकेका सवारीसाधनलाई पनि सुरक्षा कारणले अनुमति नदिइने सडक विभागले जनाएको छ।
कुल २ हजार ६८८ मिटर लम्बाइको यो आयोजना दुईवटा सुरुङमार्गमा आधारित छ। एउटा मुख्य सुरुङ सवारी आवागमनका लागि प्रयोग हुनेछ भने अर्को उद्धार सुरुङ आपत्कालीन अवस्थाका लागि छुट्टै निर्माण गरिएको छ। कुनै दुर्घटना, आगलागी वा अन्य संकटको अवस्थामा उद्धार कार्यलाई सहज बनाउन छुट्टै सुरुङ निर्माण गरिएको हो, जुन नेपालका लागि नयाँ अभ्यास मानिएको छ।
सुरुङमार्ग जापानको हाज्मा एन्डो कर्पोरेसनले निर्माण गरेको हो। आयोजनाको परामर्शदातृ संस्था निप्पन कोइका इन्जिनियरका अनुसार सुरुङभित्र अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसारका सुरक्षा प्रणाली जडान गरिएको छ। सिसीटिभी क्यामेरा, आगलागी नियन्त्रण प्रणाली, दमकल सहायता, आकस्मिक उद्धार उपकरण, सञ्चार प्रणाली, सुरक्षा निगरानी केन्द्र तथा निरन्तर अक्सिजन प्रवाहको व्यवस्था गरिएको छ। सुरुङभित्र कुनै आकस्मिक घटना भए तत्काल उद्धार गर्न आधुनिक प्रविधि प्रयोग गरिएको बताइएको छ।
सुरुङमार्ग काठमाडौंको चन्द्रागिरि नगरपालिका–१ स्थित दहचोक टोटीपाखाबाट सुरु भई धादिङको धुनिबेँसी नगरपालिका अन्तर्गत सिस्नेखोलामा पुगेर टुंगिन्छ। यसले हालको नागढुंगा सडकको घुमाउरो उकालो र लामो ट्राफिक जामलाई धेरै हदसम्म कम गर्ने विश्वास गरिएको छ।
सरकारका अनुसार सुरुङमार्ग सञ्चालनमा आएपछि यात्रुहरूले करिब एक घण्टासम्म यात्रा समय बचत गर्न सक्नेछन्। साथै, सवारीसाधनको इन्धन खपत घट्ने, ढुवानी लागत कम हुने तथा काठमाडौं भित्रिने र बाहिरिने ट्राफिक चाप व्यवस्थापनमा उल्लेखनीय सुधार आउने अपेक्षा गरिएको छ।
यो आयोजना नेपाल र जापानबीचको विकास साझेदारीको एउटा महत्वपूर्ण उदाहरण पनि बनेको छ। सुरुङमार्ग निर्माणका लागि जापान सरकारले करिब रु २१ अर्ब बराबरको सहुलियतपूर्ण ऋण उपलब्ध गराएको थियो भने नेपाल सरकारले करिब रु ६ अर्ब लगानी गरेको छ। दुवै देशको सहकार्यमा सम्पन्न भएको यो परियोजना नेपालको यातायात पूर्वाधार विकासमा ऐतिहासिक उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ।
सुरुङमार्गको सञ्चालन तथा व्यवस्थापनका लागि आवश्यक कम्पनी छनोट भइसकेको छ। प्राविधिक कर्मचारी, ट्राफिक व्यवस्थापक र सुरक्षाकर्मीले नियमित रूपमा सुरुङको निगरानी गर्नेछन्। साथै, टोल शुल्क पूर्ण रूपमा विद्युतीय प्रणालीमार्फत संकलन गर्ने व्यवस्था मिलाइएको छ, जसले यात्रुलाई छिटो सेवा उपलब्ध गराउने अपेक्षा गरिएको छ।
निर्माण सुरु गर्दा आयोजना ४२ महिनाभित्र सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको थियो। तर, कोभिड–१९ महामारी, अन्तर्राष्ट्रिय आपूर्ति प्रणालीमा आएको अवरोध, प्राविधिक चुनौती तथा अन्य व्यवस्थापकीय कारणले निर्माण अवधि लम्बिएको थियो। ढिलाइ भए पनि अन्ततः आयोजना सम्पन्न भई सञ्चालनको चरणमा पुगेको छ।
नागढुंगा-सिस्नेखोला सुरुङमार्गको उद्घाटनसँगै नेपालले आधुनिक सडक पूर्वाधारको नयाँ युगमा प्रवेश गरेको मानिएको छ। राजधानीको मुख्य प्रवेशद्वारमा निर्माण भएको यो सुरुङले यात्रा समय घटाउने मात्र होइन, सुरक्षित आवागमन, आर्थिक गतिविधिको विस्तार र भविष्यमा अन्य सुरुङमार्ग निर्माणका लागि पनि मार्गदर्शन गर्ने विश्वास गरिएको छ। यो परियोजना नेपालका पूर्वाधार विकासका लागि एउटा महत्वपूर्ण कोसेढुंगाका रूपमा स्थापित हुने अपेक्षा गरिएको छ।
