वरिष्ठ साहित्यकार, भाषाविद् तथा शिक्षाविद् डा. राजेन्द्र बिमलको ७९ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ। नेपाली, मैथिली र अंग्रेजी भाषामा साहित्य सिर्जना तथा भाषा अध्ययनका क्षेत्रमा लामो समयदेखि सक्रिय बिमलको सोमबार राति उपचारका क्रममा निधन भएको हो।
बिमलका कान्छा छोरा डा. विभाष लाभका अनुसार सोमबार राति करिब साढे ११ बजेसम्म उनी सामान्य अवस्थामा थिए। परिवारका सदस्यसँग कुराकानी गरिरहेका बेला अचानक बिरामी परेपछि उनलाई तत्काल नजिकैको अस्पताल लगिएको थियो। चिकित्सकको निगरानीमा उपचार भइरहेको अवस्थामा राति पौने १ बजे उनको निधन भएको परिवारले जनाएको छ।
अचानक स्वास्थ्यमा समस्या देखिएपछि अस्पताल पुर्याइएका बिमललाई बचाउन चिकित्सकले प्रयास गरे पनि सफल हुन सकेनन्। उनको निधनको खबरसँगै जनकपुरधामको साहित्यिक तथा बौद्धिक क्षेत्रमा शोक छाएको छ।
बिमलको पार्थिव शरीर अहिले श्रद्धाञ्जलीका लागि जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका–१०, देवीचोकस्थित आफ्नै निवासमा राखिएको छ। त्यहाँ आफन्त, साहित्यकार, शिक्षक, विद्यार्थी, बुद्धिजीवी तथा शुभेच्छुक पुगेर उनको पार्थिव शरीरमा श्रद्धाञ्जली अर्पण गरिरहेका छन्।
उनको अन्त्येष्टि मंगलबार दिउँसो ३ बजे जनकपुरधामस्थित स्वर्गद्वारीमा गरिने डा. विजय दत्तले जानकारी दिएका छन्।
तीन भाषामा साहित्यिक योगदान
डा. बिमल नेपाली र मैथिली साहित्यका क्षेत्रमा परिचित नाम थिए। उनले नेपाली, मैथिली र अंग्रेजी भाषामा विभिन्न साहित्यिक विधामा कलम चलाएका थिए। साहित्य सिर्जनासँगै भाषा, शिक्षा र अध्यापनका क्षेत्रमा समेत उनको लामो योगदान रहेको थियो।
बहुभाषिक साहित्यिक चेतनाका कारण बिमललाई नेपाली तथा मैथिली साहित्यबीचको सम्बन्धलाई नजिकबाट बुझ्ने र त्यसलाई आफ्नो सिर्जनामा अभिव्यक्त गर्ने स्रष्टाका रूपमा समेत स्मरण गरिन्छ। नेपाली र मैथिली दुवै भाषाको साहित्यिक परिवेशसँग जोडिएर उनले लामो समय काम गरेका थिए।
भाषा र साहित्यप्रतिको उनको रुचि सिर्जनामा मात्र सीमित थिएन। भाषा विज्ञानमा विद्यावारिधि गरेका बिमलले नेपाली, मैथिली र हिन्दी विषयमा स्नातकोत्तर तहको अध्ययन गरेका थिए। यसले उनको साहित्यिक रुचिसँगै भाषिक अध्ययनप्रतिको गहिरो लगावलाई पनि देखाउँछ।
साहित्य र भाषाको अध्ययनलाई शैक्षिक क्षेत्रसँग जोड्दै उनले आफ्नो लामो व्यावसायिक जीवन अध्यापनमा बिताए।
२०२९ सालदेखि त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा अध्यापन
डा. बिमल वि.सं. २०२९ सालदेखि त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा नेपाली विषयको अध्यापनमा जोडिएका थिए। लामो समयसम्म विश्वविद्यालयमा अध्यापन गर्दै उनले विद्यार्थी तथा नयाँ पुस्तासँग साहित्य र भाषाका विषयमा आफ्नो ज्ञान र अनुभव बाँडेका थिए।
विश्वविद्यालयको अध्यापनसँगै साहित्यिक तथा भाषिक गतिविधिमा सक्रिय रहनु उनको जीवनको महत्वपूर्ण पक्ष थियो। अध्ययन, अध्यापन र सिर्जनालाई समानान्तर रूपमा अघि बढाएका बिमलले नेपाली तथा मैथिली साहित्यको क्षेत्रमा आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाएका थिए।
भाषा विज्ञानमा विद्यावारिधि गरेका कारण साहित्यसँगै भाषिक विषयमा समेत उनको अध्ययनको दायरा फराकिलो थियो। नेपाली, मैथिली र हिन्दीमा उच्च शिक्षा हासिल गरेका उनी बहुभाषिक ज्ञानका कारण पनि विशिष्ट साहित्यकारका रूपमा परिचित थिए।
विभिन्न सम्मानबाट विभूषित
साहित्य तथा भाषा क्षेत्रमा पुर्याएको योगदानको कदर गर्दै डा. बिमल विभिन्न पुरस्कार तथा सम्मानबाट सम्मानित भएका थिए। उनले जगदम्बाश्री पुरस्कार, मधुपर्कलगायत थुप्रै सम्मान प्राप्त गरेका थिए।
साहित्यिक क्षेत्रमा लामो समय योगदान पुर्याउने स्रष्टालाई प्रदान गरिने यस्ता सम्मानले उनको सिर्जनात्मक तथा बौद्धिक योगदानको मूल्यांकन भएको देखाउँछ। नेपाली तथा मैथिली साहित्यको क्षेत्रमा सक्रिय रहँदै आएका बिमलले आफ्नो जीवनको ठूलो हिस्सा साहित्य, भाषा र शिक्षाको क्षेत्रमा बिताएका थिए।
उनको साहित्यिक यात्रामा बहुभाषिकता एउटा महत्वपूर्ण विशेषता थियो। नेपाली र मैथिली भाषाको साहित्यिक परिवेशसँग समान रूपमा परिचित उनले अंग्रेजी भाषामार्फत समेत साहित्यिक क्षेत्रमा कलम चलाएका थिए।
साहित्य र शिक्षाको क्षेत्रमा लामो योगदान
डा. बिमलको योगदान साहित्य सिर्जनामा मात्र सीमित थिएन। शिक्षण तथा भाषिक अध्ययनमा पनि उनले उल्लेखनीय समय बिताएका थिए। त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा नेपाली विषय अध्यापनमा आबद्ध भएर उनले धेरै पुस्ताका विद्यार्थीलाई पढाएका थिए।
साहित्यकारका रूपमा सिर्जनामा सक्रिय रहँदा उनले भाषिक अध्ययनलाई पनि निरन्तरता दिए। भाषा विज्ञानमा विद्यावारिधि गर्नु उनको अध्ययनशील व्यक्तित्वको महत्वपूर्ण परिचय हो। नेपाली, मैथिली र हिन्दी विषयमा स्नातकोत्तर तहसम्मको अध्ययनले पनि उनको भाषिक रुचि र ज्ञानको व्यापकता देखाउँछ।
साहित्य, भाषा र शिक्षणलाई जीवनको महत्वपूर्ण हिस्साका रूपमा अघि बढाएका बिमलको निधनले विशेषगरी नेपाली तथा मैथिली साहित्य क्षेत्रमा क्षति पुगेको साहित्यिक वृत्तमा चर्चा हुन थालेको छ।
उनको निधनले लामो समयदेखि साहित्य र शिक्षाको क्षेत्रमा सक्रिय एक अनुभवी स्रष्टाको अभाव सिर्जना भएको छ। साहित्यिक सिर्जनासँगै विश्वविद्यालयको अध्यापनमा समेत लामो समय बिताएका कारण उनको योगदानको क्षेत्र व्यापक रहेको थियो।
जनकपुरधाममा शोक
बिमलको निधनको खबरसँगै उनको जन्मथलो तथा कर्मक्षेत्रसँग जोडिएको जनकपुरधाममा शोकको वातावरण बनेको छ। उनको पार्थिव शरीर श्रद्धाञ्जलीका लागि आफ्नै निवासमा राखिएपछि साहित्यिक तथा बौद्धिक क्षेत्रका व्यक्तिहरू त्यहाँ पुगिरहेका छन्।
परिवारका सदस्य, आफन्त तथा शुभेच्छुकहरूले उनको योगदानलाई स्मरण गर्दै श्रद्धाञ्जली अर्पण गरिरहेका छन्। साहित्यिक क्षेत्रका लागि उनको निधन केवल एक व्यक्तिको निधन नभई लामो समयदेखि भाषा, साहित्य र शिक्षाको क्षेत्रमा सक्रिय एउटा पुस्ताको महत्वपूर्ण अध्यायको अन्त्यका रूपमा पनि हेरिएको छ।
स्वर्गद्वारीमा अन्त्येष्टि
डा. विजय दत्तका अनुसार डा. बिमलको अन्त्येष्टि मंगलबार दिउँसो ३ बजे जनकपुरधामस्थित स्वर्गद्वारीमा गरिनेछ। परिवार तथा शुभेच्छुकको उपस्थितिमा उनको अन्तिम संस्कार गरिने तयारी छ।
७९ वर्षको उमेरमा निधन भएका बिमलले आफ्नो जीवनको लामो समय साहित्य, भाषा र शिक्षाको क्षेत्रमा समर्पित गरेका थिए। नेपाली, मैथिली र अंग्रेजी भाषामा कलम चलाउने साहित्यकारका रूपमा उनले बहुभाषिक साहित्यिक परम्परालाई समृद्ध बनाउन योगदान पुर्याए। भाषा विज्ञानमा विद्यावारिधि तथा नेपाली, मैथिली र हिन्दीमा उच्च शिक्षा हासिल गरेका उनको शैक्षिक व्यक्तित्व पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण थियो।
वि.सं. २०२९ सालदेखि त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा नेपाली विषय अध्यापनमा जोडिएर लामो समय शैक्षिक क्षेत्रमा सक्रिय रहेका बिमलले साहित्यिक योगदानका लागि जगदम्बाश्री पुरस्कार, मधुपर्कलगायत विभिन्न सम्मान प्राप्त गरेका थिए।
उनको निधनसँगै नेपाली तथा मैथिली साहित्यले एक अनुभवी स्रष्टा र भाषिक अध्येतालाई गुमाएको छ। उनको साहित्यिक योगदान, भाषिक अध्ययन र शिक्षण क्षेत्रमा पुर्याएको भूमिका आगामी दिनमा पनि स्मरणीय रहनेछ।
