चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो महिना साउनमा सरकारको राजस्व संकलन गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ८.२५ प्रतिशतले बढेको छ। अर्थ मन्त्रालयको तथ्यांकअनुसार साउन मसान्तसम्म सरकारले ९२ अर्ब २२ करोड ५३ लाख रुपैयाँ राजस्व संकलन गरेको हो।
गत आर्थिक वर्षको साउनमा सरकारले ८५ अर्बभन्दा बढी राजस्व उठाएको थियो। यस वर्ष कर तथा गैरकर दुवै स्रोतमा वृद्धि भएपछि कुल राजस्व संकलन अघिल्लो वर्षको तुलनामा माथि गएको हो। यद्यपि, सरकारले चालु आर्थिक वर्षका लागि निर्धारण गरेको महत्वाकांक्षी राजस्व लक्ष्यको तुलनामा पहिलो महिनाको उपलब्धि अझै कमजोर देखिएको छ।
सरकारले चालु आर्थिक वर्षमा कुल १५ खर्ब ८० अर्ब रुपैयाँ राजस्व उठाउने लक्ष्य लिएको छ। यो रकम गत आर्थिक वर्षमा संकलन भएको १२ खर्ब ४१ अर्ब रुपैयाँको तुलनामा करिब २७ प्रतिशत बढी हो। सरकारले लक्ष्यअनुसार राजस्व उठाउन बाँकी ११ महिनामा निकै तीव्र गतिमा आम्दानी बढाउनुपर्ने देखिन्छ।
पहिलो महिनाको औसत संकलनका आधारमा हेर्दा वार्षिक लक्ष्य पूरा गर्न आगामी ११ महिनामा मासिक औसत १ खर्ब ३५ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी राजस्व संकलन गर्नुपर्ने हुन्छ। साउनमा भने सरकारले १ खर्बभन्दा कम राजस्व उठाएको छ। यसले वर्षको सुरुवातमै राजस्व संकलनको गति र वार्षिक लक्ष्यबीच ठूलो अन्तर देखाएको छ।
साउनमा उठेको कुल राजस्वमध्ये कर राजस्वको हिस्सा सबैभन्दा ठूलो छ। पहिलो महिनामा ८५ अर्ब १९ करोड ६ लाख रुपैयाँ कर राजस्व संकलन भएको छ। गत वर्षको साउनमा यस्तो राजस्व ८० अर्ब ६७ करोड ७ लाख रुपैयाँ थियो। यस हिसाबले कर राजस्व ४ अर्ब ५१ करोड ९९ लाख रुपैयाँले बढेको छ।
गैरकर राजस्वमा भने तुलनात्मक रूपमा अझ उल्लेख्य वृद्धि भएको छ। चालु आर्थिक वर्षको पहिलो महिनामा सरकारले ७ अर्ब ३ करोड ४७ लाख रुपैयाँ गैरकर राजस्व संकलन गरेको छ। गत वर्षको सोही अवधिमा गैरकर राजस्व ३ अर्ब ७९ करोड ५० लाख रुपैयाँमा सीमित थियो। यसपटक गैरकर राजस्वमा करिब दोब्बरको वृद्धि देखिएको छ।
राजस्व संकलनसँगै सरकारको कुल प्राप्तिमा पनि सुधार देखिएको छ। साउन मसान्तसम्म कुल सरकारी प्राप्ति ९३ अर्ब ४३ करोड ६३ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा कुल प्राप्ति ८५ अर्ब १९ करोड ६५ लाख रुपैयाँ थियो। यसरी कुल प्राप्ति पनि अघिल्लो वर्षको तुलनामा उल्लेख्य बढेको छ।
तर, आम्दानी बढेको अवस्थामा सरकारी खर्च भने घटेको छ। चालु आर्थिक वर्षको साउनसम्म सरकारले ४१ अर्ब ८८ करोड ५८ लाख रुपैयाँ खर्च गरेको छ। गत वर्षको सोही अवधिमा सरकारी खर्च ४६ अर्ब ३० करोड ६१ लाख रुपैयाँ थियो। अर्थात् यस वर्ष पहिलो महिनामा खर्च ४ अर्ब ४२ करोड रुपैयाँभन्दा बढीले घटेको देखिन्छ।
सरकारले साउनमा चालुतर्फ २१ अर्ब ४० करोड ३८ लाख रुपैयाँ खर्च गरेको छ। पूँजीगत खर्च १३ अर्ब २८ करोड ५० लाख रुपैयाँ र वित्तीय व्यवस्थातर्फ १९ अर्ब १५ करोड ३५ लाख रुपैयाँ खर्च भएको छ।
राजस्वमा वृद्धि भए पनि पूँजीगत खर्चको गति अपेक्षाकृत कमजोर रहनु अर्थतन्त्रका लागि अर्को चुनौतीका रूपमा देखिएको छ। विकास निर्माणसँग जोडिएको पूँजीगत खर्च बढ्न नसक्दा सरकारी खर्चको प्रभाव अर्थतन्त्रमा अपेक्षित रूपमा विस्तार हुन नसक्ने चिन्ता रहन्छ।
साउनको तथ्यांकले सरकारको आम्दानीमा सकारात्मक सुरुवात देखाए पनि वार्षिक लक्ष्य हासिल गर्न आगामी महिनामा राजस्व संकलनको गति उल्लेख्य रूपमा बढाउनुपर्ने देखाएको छ। आर्थिक गतिविधि विस्तार, कर प्रशासनको प्रभावकारिता र खर्च व्यवस्थापनबीचको सन्तुलनले नै सरकारले राखेको १५ खर्ब ८० अर्ब रुपैयाँको राजस्व लक्ष्य पूरा हुने वा नहुने निर्धारण गर्नेछ।
