रसुवामा हालै आएको भीषण बाढी र पहिरोले जलविद्युत् क्षेत्रमा गम्भीर मानवीय संकट सिर्जना गरेको छ। निजी विद्युत् उत्पादकहरूको संस्था (इप्पान) ले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो विवरणअनुसार रसुवा र नुवाकोटका ११ वटा जलविद्युत् आयोजनामा कार्यरत ८९८ जना अझै सम्पर्कविहीन रहेका छन्। बाढीले आयोजना क्षेत्र, सुरुङ, पहुँचमार्ग र निर्माण शिविरमा ठूलो क्षति पुर्याएपछि सयौं कर्मचारी र मजदुरसँग सम्पर्क टुटेको हो।
रसुवाको भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको बाढीले नदी किनारका आयोजनामा सबैभन्दा ठूलो प्रभाव पारेको छ। यससँगै लगातारको वर्षापछि विभिन्न स्थानमा गएको पहिरोले सडक अवरुद्ध हुँदा उद्धार टोलीलाई प्रभावित क्षेत्रमा पुग्नसमेत कठिनाइ भइरहेको छ। पहिरोका कारण रसुवा–त्रिशूली करिडोरका धेरै स्थानमा यातायात सेवा पूर्ण रूपमा प्रभावित बनेको छ।
इप्पानका अनुसार २१६ मेगावाट क्षमताको माथिल्लो त्रिशूली–१ जलविद्युत् आयोजना सबैभन्दा बढी प्रभावित भएको छ। यस आयोजनामा मात्रै ५७६ जना कर्मचारी र मजदुर सम्पर्कविहीन रहेका छन्। आयोजनाको सुरुङ, कामदार बसोबास गर्ने शिविर र आसपासका क्षेत्रमा बाढी तथा पहिरोले व्यापक क्षति पुर्याएको जनाइएको छ।
त्यसैगरी रसुवागढी जलविद्युत् आयोजनामा ९३ जना बेपत्ता छन् भने लाङटाङ खोला जलविद्युत् आयोजनामा ४२ जना सम्पर्कविहीन रहेका छन्। रसुवा–भोटेकोशी जलविद्युत् आयोजनाका ४ जना, चिलिमे जलविद्युत् आयोजनाका ८ जना र मेलुङ खोला जलविद्युत् आयोजनाका ७ जना अझै सम्पर्कमा आउन नसकेको इप्पानले जनाएको छ।
बाढीको प्रभाव रसुवामा मात्र सीमित छैन। नुवाकोटस्थित जलविद्युत् आयोजनाहरू पनि संकटमा परेका छन्। माथिल्लो त्रिशूली–३ बी जलविद्युत् आयोजनामा १२२ जना सम्पर्कविहीन रहेको विवरण सार्वजनिक गरिएको छ। माथिल्लो त्रिशूली–३ एमा ४२ जना, मिडिल त्रिशूली गंगामा २ जना, त्रिशूली जलविद्युत् आयोजना र देविघाट जलविद्युत् आयोजनामा एक–एक जना सम्पर्कविहीन रहेको तथ्यांकमा उल्लेख छ।
इप्पानले अर्को चिन्ताजनक विवरण पनि सार्वजनिक गरेको छ। माथिल्लो त्रिशूली–१, माथिल्लो त्रिशूली–३ ए र माथिल्लो त्रिशूली–३ बी आयोजनाका सुरुङभित्र करिब ३०० जना फसेको आशंका गरिएको छ। सुरुङभित्र रहेका कर्मचारीसँग सम्पर्क स्थापित गर्न र सुरक्षित रूपमा बाहिर निकाल्न उद्धार टोलीले निरन्तर प्रयास गरिरहेको जनाइएको छ।
यद्यपि उद्धार अभियानले केही सकारात्मक परिणाम पनि दिएको छ। अहिलेसम्म ३६१ जनाको जीवित उद्धार गरिएको इप्पानले जनाएको छ। तीमध्ये माथिल्लो त्रिशूली–१ बाट २५४ जना, लाङटाङ खोला आयोजनाबाट १८ जना र माथिल्लो त्रिशूली–३ बी आयोजनाबाट ९१ जना लाई सुरक्षित रूपमा बाहिर निकालिएको छ। नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी बल, स्थानीय बासिन्दा र विभिन्न उद्धार टोली संयुक्त रूपमा खोज तथा उद्धार अभियानमा परिचालित छन्।
रसुवामा आएको बाढी र त्यसपछि लगातार गएको पहिरोले जलविद्युत् आयोजना मात्र होइन, स्थानीय बस्ती, सडक, पुल र सञ्चार संरचनामा समेत ठूलो क्षति पुर्याएको छ। विद्युत् उत्पादनमा समेत असर परेको छ भने केही आयोजना पूर्ण रूपमा बन्द भएका छन्। अवरुद्ध सडक र जोखिमपूर्ण पहिरोका कारण राहत तथा उद्धार सामग्री प्रभावित क्षेत्रमा पुर्याउन चुनौती थपिएको छ।
इप्पानले सम्पर्कविहीन कर्मचारीहरूको खोजीलाई तीव्र बनाउन सरकारसँग आग्रह गरेको छ। मौसममा सुधार आएपछि हेलिकोप्टर र स्थलगत उद्धार अभियानलाई थप प्रभावकारी बनाउने तयारी भइरहेको जनाइएको छ। रसुवा बाढी–पहिरोले सिर्जना गरेको यो मानवीय संकट नेपालका जलविद्युत् क्षेत्रले भोगेको सबैभन्दा ठूलो विपत्तिमध्ये एक मानिएको छ।
