नेपालका वाणिज्य बैंकहरूले चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो ११ महिनामा उल्लेखनीय नाफा आर्जन गरेका छन्। नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको जेठ मसान्तसम्मको वित्तीय विवरणअनुसार २० वाणिज्य बैंकले संयुक्त रूपमा ६४ अर्ब ५६ करोड ३६ लाख रुपैयाँभन्दा बढी खुद नाफा कमाएका छन्। गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा यो करिब १९.६२ प्रतिशतले बढी हो। बैंकिङ क्षेत्रमा तरलता सहज हुनु, ब्याज आम्दानीमा सुधार आउनु, सञ्चालन खर्चमा नियन्त्रण तथा वित्तीय व्यवस्थापन प्रभावकारी हुनु नाफा वृद्धिका प्रमुख कारणका रूपमा हेरिएको छ।
अघिल्लो आर्थिक वर्षको पहिलो ११ महिनामा वाणिज्य बैंकहरूले ५३ अर्ब ९७ करोड रुपैयाँ नाफा आर्जन गरेका थिए। यस वर्ष नाफामा करिब १० अर्ब ५९ करोड रुपैयाँको वृद्धि भएको तथ्यांकले देखाएको छ। यद्यपि सबै बैंकको अवस्था समान छैन। केही बैंकले उल्लेखनीय सुधार गरेका छन् भने केही बैंकको नाफा अघिल्लो वर्षको तुलनामा घटेको देखिन्छ।
राष्ट्र बैंकको तथ्यांकअनुसार २० बैंकमध्ये १४ बैंकले आफ्नो नाफा बढाएका छन् भने ६ बैंकको नाफा घटेको छ। यसले बैंकिङ क्षेत्रमा समग्र सुधार देखिए पनि सबै संस्थाले समान लाभ लिन नसकेको संकेत गर्छ। बजारको प्रतिस्पर्धा, कर्जा प्रवाहको अवस्था, खराब कर्जाको अनुपात तथा सञ्चालन रणनीतिले बैंकहरूको वित्तीय परिणाममा फरक प्रभाव पारेको विश्लेषण गरिएको छ।
नाफाको आधारमा नबिल बैंक सबैभन्दा अगाडि देखिएको छ। बैंकले जेठ मसान्तसम्म ८ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँभन्दा बढी खुद नाफा कमाएको छ। यो अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ३२ प्रतिशतभन्दा बढी वृद्धि हो। बैंकको कर्जा विस्तार, ब्याज आम्दानीमा वृद्धि तथा सञ्चालन दक्षताले नाफा बढाउन सहयोग पुगेको मानिएको छ।
दोस्रो स्थानमा रहेको ग्लोबल आइएमई बैंकले करिब ५ अर्ब ९७ करोड रुपैयाँ नाफा कमाएको छ। यद्यपि अघिल्लो वर्षको तुलनामा यसको नाफा सामान्य रूपमा घटेको देखिन्छ। बैंकले व्यवसाय विस्तारलाई निरन्तरता दिए पनि कर्जा नोक्सानी व्यवस्थापन र अन्य वित्तीय दायित्वका कारण नाफामा दबाब परेको अनुमान गरिएको छ।
यस अवधिमा सबैभन्दा उल्लेखनीय सुधार गर्ने बैंकमध्ये कुमारी बैंक अग्रपंक्तिमा देखिएको छ। बैंकको नाफा उल्लेखनीय रूपमा बढेर ४ अर्ब ७० करोड रुपैयाँ पुगेको छ। त्यस्तै राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले पनि करिब ६८ प्रतिशत नाफा वृद्धि गर्दै ३ अर्ब ७२ करोड रुपैयाँभन्दा बढी नाफा कमाएको छ। सरकारी स्वामित्वको यस बैंकले सञ्चालन सुधार, कर्जा व्यवस्थापन तथा आम्दानी वृद्धि मार्फत उल्लेखनीय वित्तीय प्रगति हासिल गरेको देखिएको छ।
अन्य प्रमुख बैंकमध्ये प्राइम कमर्सियल बैंकले नाफामा राम्रो सुधार गर्दै करिब ३ अर्ब ७४ करोड रुपैयाँ आर्जन गरेको छ। एनएमबि बैंकले पनि नाफा वृद्धि गर्दै ३ अर्ब ७२ करोड रुपैयाँ पुर्याएको छ भने नेपाल बैंकको नाफा बढेर ३ अर्ब ३२ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। अर्कोतर्फ नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंक र एभरेष्ट बैंकको नाफा भने अघिल्लो वर्षको तुलनामा केही घटेको देखिएको छ।
नाफाको सूचीमा हिमालयन बैंक र एनआईसी एशिया बैंक पछिल्लो स्थानमा रहेका छन्। हिमालयन बैंकले करिब १ अर्ब १६ करोड रुपैयाँ नाफा कमाएको छ भने एनआईसी एशिया बैंकको नाफा ५० करोड रुपैयाँभन्दा केही बढी रहेको छ। पछिल्लो समय कर्जा गुणस्तर, नोक्सानी व्यवस्था तथा सञ्चालन लागतका कारण यी बैंकहरूको नाफामा दबाब परेको देखिन्छ।
यद्यपि बैंकहरूको नाफा बढे पनि कर्जा नोक्सानी व्यवस्थापनतर्फ खर्च हुने रकम पनि उल्लेखनीय रूपमा बढिरहेको छ। राष्ट्र बैंकको विवरणअनुसार जेठ मसान्तसम्म वाणिज्य बैंकहरूले सम्भावित खराब कर्जाबाट उत्पन्न हुन सक्ने जोखिम व्यवस्थापनका लागि अर्बौं रुपैयाँ छुट्याएका छन्। वैशाखको तुलनामा कर्जा नोक्सानी व्यवस्थाको रकम थप वृद्धि भएको देखिन्छ। यसले बैंकहरूले सम्भावित जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै वित्तीय सुरक्षालाई प्राथमिकता दिएको संकेत गर्छ।
यस अवधिमा नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंकले सबैभन्दा धेरै, १२ अर्ब ५१ करोड रुपैयाँभन्दा बढी कर्जा नोक्सानी व्यवस्था गरेको छ। कुमारी बैंकले १० अर्ब १९ करोड रुपैयाँ छुट्याएको छ भने लक्ष्मी सनराइज बैंकले ६ अर्ब २३ करोड रुपैयाँभन्दा बढी रकम सम्भावित कर्जा जोखिम व्यवस्थापनमा राखेको छ।
त्यस्तै राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक, कृषि विकास बैंक, एनएमबि बैंक, नेपाल बैंक, एनआईसी एशिया, प्रभु बैंक तथा ग्लोबल आइएमई बैंकले पनि अर्बौं रुपैयाँ कर्जा नोक्सानी व्यवस्थापनमा छुट्याएका छन्। यसले बैंकहरूको नाफा राम्रो देखिए पनि त्यसको ठूलो हिस्सा सम्भावित वित्तीय जोखिम नियन्त्रणमा खर्च भइरहेको स्पष्ट हुन्छ।
बैंकिङ क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार पछिल्ला महिनामा वित्तीय प्रणालीमा तरलता सुधार, निक्षेप र कर्जाको सन्तुलित वृद्धि तथा ब्याजदर स्थिर रहनुले बैंकहरूको आम्दानी बढाउन सहयोग पुगेको हो। तर, निजी क्षेत्रको लगानी अपेक्षित रूपमा विस्तार हुन नसक्नु, केही क्षेत्रमा खराब कर्जाको जोखिम कायम रहनु तथा आर्थिक गतिविधि पूर्ण रूपमा चलायमान हुन नसक्नु बैंकिङ क्षेत्रका चुनौतीका रूपमा अझै विद्यमान छन्।
आगामी दिनमा बैंकहरूले केवल नाफा वृद्धिमा मात्र होइन, कर्जाको गुणस्तर सुधार, डिजिटल बैंकिङ सेवा विस्तार, जोखिम व्यवस्थापन तथा ग्राहकमैत्री सेवा प्रवाहमा पनि ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता छ। आर्थिक गतिविधि विस्तार भएसँगै उद्योग, व्यापार र पूर्वाधार क्षेत्रमा लगानी बढ्न सके बैंकिङ क्षेत्रको दीर्घकालीन स्थायित्व अझ मजबुत हुने अपेक्षा गरिएको छ।
चालु आर्थिक वर्षको पहिलो ११ महिनाको वित्तीय विवरणले नेपालको वाणिज्य बैंकिङ क्षेत्र पुनः सुधारको लयमा फर्किएको संकेत दिएको छ। नाफामा उल्लेखनीय वृद्धि भए पनि कर्जा नोक्सानी व्यवस्थापनमा ठूलो रकम छुट्याउनुपरेको अवस्थाले बैंकहरू अझै सतर्क रहेको देखिन्छ। आगामी आर्थिक वर्षमा आर्थिक गतिविधि थप विस्तार भएमा बैंकहरूको आम्दानी, लगानी र वित्तीय स्थायित्वमा अझ सकारात्मक प्रभाव पर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
